Phương pháp chiết xuất: vì sao cùng một loài cây cho ra những sản phẩm không thay thế được nhau

Bốn phương pháp và sản phẩm chúng cho ra

Dòng thứ ba đáng chú ý nhất: sản phẩm chiết bằng dung môi khác về bản chất với tinh dầu. Nó chứa cả những hợp chất không bay hơi mà chưng cất hơi nước không lấy được, có thể còn vết dung môi, và thường đặc hơn nhiều.

Đây là lý do một số loại hoa chỉ có ở dạng chiết dung môi — chúng không chịu được nhiệt của chưng cất hơi nước, hoặc lượng hợp chất bay hơi quá thấp để chưng cất có hiệu quả kinh tế.

Dòng thứ tư cho sản phẩm có thành phần thường khác với chưng cất hơi nước của cùng loài, vì CO2 ở điều kiện đó hoà tan được nhóm hợp chất khác. Không phải tốt hơn hay kém hơn — khác.

Hệ quả khi đối chiếu với tiêu chuẩn

Nghĩa là nếu bạn lấy phiếu kiểm nghiệm của một sản phẩm chiết CO2 rồi đối chiếu với khoảng tỷ lệ trong tiêu chuẩn dành cho sản phẩm chưng cất hơi nước, kết quả sẽ lệch — và lệch đó không nói lên chất lượng mà nói lên bạn so sai đối tượng.

Đây là cùng một dạng lỗi với việc dùng sai số hiệu tiêu chuẩn hoặc bỏ qua dạng hoá học của loài. Xem cách tra tiêu chuẩn đúng.

Cách tránh: khi tra tiêu chuẩn, đọc phần phạm vi áp dụng công khai để xác nhận nó dành cho phương pháp nào. Phần đó thường nêu rõ.

Nước cất thơm là sản phẩm gì?

Khác biệt quan trọng: nước cất thơm có thành phần khác hẳn tinh dầu của cùng loài, vì nó chứa nhóm hợp chất tan trong nước còn tinh dầu chứa nhóm không tan.

Vì thành phần chủ yếu là nước, nhóm sản phẩm này có vấn đề bảo quản khác — nguy cơ vi sinh vật, và hạn dùng thường ngắn hơn nhiều so với tinh dầu.

Chúng tôi nêu ở đây vì trên thị trường có sản phẩm được bán như tinh dầu pha loãng nhưng thực chất là nước cất thơm, và ngược lại. Nhãn ghi rõ phương pháp và loại sản phẩm là cách phân biệt.

Phương pháp nào tốt hơn?

Dòng cuối là câu hỏi kiểm chứng được và đáng hỏi với sản phẩm chiết dung môi. Dư lượng dung môi là chỉ tiêu đo được, và việc nhà sản xuất có công bố hay không là thông tin.

Với các loại có múi, ép lạnh là phương pháp thông thường vì túi dầu nằm trong vỏ và không cần nhiệt. Một lưu ý riêng của nhóm này: sản phẩm ép lạnh từ vỏ có múi chứa nhóm hợp chất nhạy cảm với ánh nắng, và đó là chủ đề an toàn sử dụng cần người có chuyên môn — chúng tôi không viết về nó.

Phương pháp chiết xuất và thời gian bảo quản

Sản phẩm chiết bằng dung môi chứa nhiều thành phần không bay hơi, nên chúng không "hết mùi" theo cùng cách với tinh dầu chưng cất — nhưng vẫn biến đổi theo thời gian.

Chi tiết này liên quan tới việc đọc kết quả phép thử giấy: sản phẩm chiết dung môi luôn để lại vết trên giấy dù hoàn toàn không bị pha. Xem giới hạn của phép thử giấy, và bảo quản theo nhóm.

Câu hỏi thường gặp

Absolute có phải tinh dầu không?

Không theo nghĩa hẹp. Nó là sản phẩm thu được bằng chiết dung môi, chứa cả thành phần không bay hơi, và được phân loại riêng. Nhiều tiêu chuẩn cho tinh dầu không áp dụng cho nó.

Chiết CO2 có còn dư lượng không?

CO2 trở về thể khí và thoát ra khi giảm áp, nên đây là ưu điểm thường được nêu của phương pháp này so với dung môi hữu cơ.

Vì sao cùng một loài lại có nhiều loại sản phẩm với giá rất khác nhau?

Hiệu suất thu hồi khác nhau rất nhiều giữa các phương pháp và các loài. Với hoa cần lượng nguyên liệu lớn cho một lượng nhỏ sản phẩm, giá phản ánh điều đó.

Nhãn không ghi phương pháp chiết xuất thì sao?

Bạn không xác định được sản phẩm thuộc loại nào, nên không biết đối chiếu với tiêu chuẩn nào. Đây là một trong sáu thông tin nên có trên nhãn.

Nguồn tham khảo

• Danh mục tiêu chuẩn của ISO, ban kỹ thuật ISO/TC 54 về tinh dầu — phạm vi áp dụng của từng tiêu chuẩn nêu rõ phương pháp tách chiết
• Tài liệu chuyên ngành về các phương pháp tách chiết tinh dầu và đặc điểm sản phẩm thu được