Hàm lượng caffeine trong cà phê Việt Nam: vì sao bảng tra cứu quốc tế không áp dụng được

Vì sao con số quốc tế không áp dụng được?

Việt Nam là nước sản xuất robusta lớn nhất thế giới, và robusta chiếm phần áp đảo trong sản lượng cà phê trong nước. Nghĩa là cà phê mặc định ở Việt Nam là loại có hàm lượng caffeine cao hơn.

Trong khi đó, các bảng tra cứu caffeine phổ biến trên internet đều xây trên cà phê arabica pha kiểu nhỏ giọt — cách uống phổ biến ở Bắc Mỹ và châu Âu.

Một số nghiên cứu phân tích bằng sắc ký lỏng hiệu năng cao cho khoảng rộng hơn, robusta từ khoảng 1,7% tới trên 3%, tùy giống và điều kiện trồng. Chúng tôi dùng khoảng 2,2–2,7% vì đó là khoảng được nhiều nguồn nhất quán nêu ra.

Cách pha phin còn khác ở chỗ khác

Hai yếu tố này cộng dồn với nhau: hạt có hàm lượng cao hơn, cộng với nhiều bột hơn cho mỗi lần pha. Kết quả là chênh lệch lớn hơn nhiều so với chênh lệch giữa hai loài.

Một điểm gây nhầm: ly cà phê sữa đá trông lớn hơn nhiều so với một tách cà phê đen, nhưng phần cà phê trong đó thường vẫn là một phin. Thể tích ly không nói lên lượng caffeine.

Tự ước tính cho ly của bạn thế nào?

Ví dụ với phin lớn 20g robusta ở mức 2,4% và hiệu suất chiết 70%: 20 nhân 0,024 nhân 0,7, ra khoảng 336mg cho một phin.

Lấy hai đầu của các khoảng trên, kết quả nằm trong dải rất rộng: từ khoảng 200mg tới trên 500mg cho một phin. So với con số 95mg thường gặp trong bảng tra cứu quốc tế, đó là chênh lệch từ hai tới hơn năm lần.

Chúng tôi phải nói rõ về chỗ yếu nhất trong ước tính này: hiệu suất chiết 60–80% là con số chúng tôi giả định, không phải giá trị đo cho cách pha phin. Nó dựa trên hiệu suất suy ra từ các cách pha khác. Nếu hiệu suất thực tế của phin thấp hơn đáng kể, con số cuối cùng sẽ giảm theo.

Còn nguồn caffeine nào hay bị bỏ qua?

Một số sản phẩm có ghi hàm lượng caffeine trên nhãn, phần lớn thì không. Với đồ uống pha chế tại quán, gần như không có thông tin.

Nếu nhãn có ghi, đó là thông tin kiểm chứng được và nên ưu tiên hơn mọi ước tính. Nếu không ghi, cách duy nhất là ước tính từ thành phần — và với trà sữa thì thường không biết lượng trà dùng cho mỗi ly.

Còn ngưỡng an toàn và chuyện uống lúc nào?

Chúng tôi dừng ở đây có chủ ý. Hàm lượng caffeine trong một ly là câu hỏi đo lường; caffeine ảnh hưởng tới giấc ngủ của bạn ra sao là câu hỏi sức khỏe, và chúng tôi chưa xuất bản nội dung y khoa vì chưa có người có chuyên môn y tế đọc và chịu trách nhiệm.

Điều đáng lưu ý ở phần đo lường: nếu bạn từng đọc lời khuyên về giới hạn hằng ngày và tự tính theo bảng tra cứu quốc tế, con số bạn tính có thể thấp hơn thực tế đáng kể — và đó thuần túy là vấn đề chọn sai bảng tra.

Về câu hỏi uống lúc mấy giờ thì ảnh hưởng tới giấc ngủ, tổng quan hệ thống có dẫn ra mốc giờ — nhưng mốc đó tính cho liều thấp hơn nhiều so với một phin. Xem mốc giờ trong nghiên cứu và vì sao nó không áp thẳng.

Câu hỏi thường gặp

Rang đậm có nhiều caffeine hơn rang nhạt không?

Chênh lệch nhỏ và phụ thuộc cách đong. Đong theo khối lượng thì rang đậm có thể nhỉnh hơn chút vì hạt mất nước khi rang nên cần nhiều hạt hơn cho cùng khối lượng. Yếu tố loài hạt ảnh hưởng lớn hơn nhiều.

Cà phê hòa tan có ít caffeine hơn không?

Không nhất thiết. Cà phê hòa tan ở Việt Nam thường làm từ robusta, và hàm lượng phụ thuộc lượng bột mỗi gói chứ không phụ thuộc dạng sản phẩm.

Cà phê sữa đá có ít caffeine hơn cà phê đen không?

Phần cà phê trong đó thường vẫn là một phin, nên lượng caffeine tương đương. Sữa và đá làm tăng thể tích chứ không làm giảm caffeine.

Có cách nào biết chính xác ly của mình bao nhiêu không?

Chỉ có kiểm nghiệm mẫu thật. Mọi con số trong bài này là ước tính từ thành phần, và chúng tôi ghi rõ giả định nào là điểm yếu nhất của ước tính đó.

Nguồn tham khảo

• Các phân tích hàm lượng caffeine bằng sắc ký lỏng hiệu năng cao trên hạt arabica và robusta — nguồn của khoảng 1,2–1,5% và 2,2–2,7%
• Số liệu về cơ cấu sản lượng cà phê Việt Nam theo loài
• Hướng dẫn của Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ về mức caffeine tham chiếu cho người trưởng thành