Thiết bị theo dõi giấc ngủ: chỉ số nào đo được, chỉ số nào là ước đoán

Đồng hồ thông minh, nhẫn thông minh và ứng dụng điện thoại đều cho bạn một bảng số vào mỗi sáng: ngủ bao lâu, bao nhiêu phút ngủ sâu, điểm chất lượng giấc ngủ.

Bảng số đó trộn lẫn hai loại thông tin rất khác nhau về độ tin cậy. Bài này tách chúng ra, và chỉ ra một chế độ hỏng mà nhà sản xuất không nói.

Chỉ số nào đáng tin, chỉ số nào không?

Nhận biết ngủ hay thức là việc các thiết bị làm tốt. Phân biệt giai đoạn ngủ — nông, sâu, REM — là việc chúng làm kém hơn nhiều, và đó lại là phần được hiển thị nổi bật nhất trong ứng dụng.

Một nghiên cứu đa trung tâm trên 11 thiết bị cho thấy khoảng cách giữa các sản phẩm rất lớn: chỉ số đánh giá độ chính xác phân giai đoạn dao động từ 0,69 ở thiết bị tốt nhất xuống 0,26 ở thiết bị kém nhất. Nghĩa là không thể nói "thiết bị theo dõi giấc ngủ chính xác đến đâu" như một câu chung — nó phụ thuộc từng sản phẩm.

Về sai số tuyệt đối: các nghiên cứu so với đo đa ký ghi nhận có thiết bị ước lượng tổng thời gian ngủ cao hơn thực tế trung bình khoảng 40–70 phút. Đó không phải sai số nhỏ.

Chế độ hỏng đáng lo nhất

Khi bạn nằm yên trên giường mà vẫn thức, nhiều thiết bị tính đó là ngủ nông. Đây chính xác là tình huống của người khó ngủ — nằm im, không cử động, đầu vẫn tỉnh.

Hệ quả: các thiết bị ước lượng tổng thời gian ngủ cao hơn thực tế và thời gian thức giữa đêm thấp hơn thực tế, đặc biệt ở người mất ngủ hoặc có giấc ngủ đứt đoạn.

Nói cách khác, thiết bị sai theo hướng làm giấc ngủ của bạn trông tốt hơn thực tế, và nó sai nhiều nhất ở đúng nhóm người cần con số chính xác nhất.

Điều này quan trọng hơn vẻ ngoài của nó. Một người khó ngủ nhìn bảng số báo "ngủ 7 tiếng" trong khi thực tế nằm thức ba tiếng có thể kết luận rằng vấn đề của mình không nghiêm trọng, hoặc rằng cảm nhận của mình là sai. Cả hai kết luận đều không giúp gì.

Nguyên nhân nằm ở nguyên lý: phần lớn thiết bị đeo tay suy ra trạng thái ngủ từ chuyển động và nhịp tim. Nằm yên với nhịp tim thấp trông giống hệt đang ngủ.

Lo lắng do chính dữ liệu gây ra

Y văn có một khái niệm cho hiện tượng này. Một loạt ca bệnh công bố năm 2017 trên Journal of Clinical Sleep Medicine mô tả những người đi khám vì các vấn đề tự chẩn đoán từ dữ liệu thiết bị, và đặt tên hiện tượng là orthosomnia.

Cơ chế dễ hiểu: giấc ngủ là quá trình khó ép buộc, và việc lo lắng về nó là một trong những thứ cản trở nó hiệu quả nhất. Một con số điểm số mỗi sáng tạo ra chính xác loại lo lắng đó.

Có một nghịch lý ở đây mà chúng tôi nghĩ đáng nêu: thiết bị đo giấc ngủ có thể làm giấc ngủ tệ đi thông qua việc bạn quan tâm tới số liệu của nó. Đây là loại tác động mà đo đạc thông thường không có — nhiệt kế không làm phòng nóng lên vì bạn nhìn nó.

Dấu hiệu nên tạm ngừng dùng: bạn xem điểm số trước khi tự cảm nhận mình ngủ thế nào, hoặc bạn điều chỉnh giờ đi ngủ theo con số thay vì theo cảm giác buồn ngủ.

Vậy dùng thế nào cho có ích?

Dùng để xem xu hướng qua nhiều tuần, không dùng để đánh giá một đêm. Và bỏ qua phần chia giai đoạn giấc ngủ, vì đó là phần kém tin cậy nhất.

Nguyên tắc chung giống mọi phép đo khác trên site này: sai số hệ thống ít gây hại khi bạn so sánh cùng một thiết bị với chính nó theo thời gian, nhưng gây hại nhiều khi bạn coi một con số là giá trị tuyệt đối.

So với nhật ký giấc ngủ viết tay thì sao?

Hai thứ đo hai điều khác nhau và bổ sung cho nhau. Thiết bị ghi thứ bạn không tự biết; nhật ký ghi thứ thiết bị không biết.

Thiết bị không biết bạn nằm thức bao lâu vì lo nghĩ, uống cà phê lúc mấy giờ, hay đêm qua có chuyện gì. Nhật ký ghi được những thứ đó, và chính chúng thường là biến quan trọng nhất.

Với người đi khám, nhật ký giấc ngủ có hệ thống thường hữu ích hơn bảng số từ thiết bị, vì nó ghi cả bối cảnh chứ không chỉ kết quả.

Chúng tôi đang chuẩn bị một công cụ nhật ký giấc ngủ chạy ngay trên máy bạn. Trong lúc chờ, một cuốn sổ và bốn dòng mỗi sáng — giờ lên giường, giờ ước tính ngủ được, số lần thức, giờ dậy — đã đủ để thấy quy luật sau hai tuần.

Khi nào nên mang dữ liệu đi khám?

Nếu thiết bị của bạn đo nồng độ oxy trong máu và liên tục báo mức thấp khi ngủ, đó là thứ nên nói với người có chuyên môn y tế thay vì tự diễn giải.

Chúng tôi không đưa ra ngưỡng cụ thể và không diễn giải con số này, vì đó là việc của bác sĩ. Điều chúng tôi nói được: nhóm chỉ số sinh hiệu là nhóm thiết bị đo đáng tin nhất, nên khi nó báo bất thường lặp lại nhiều đêm, đó là tín hiệu đáng mang đi hỏi.

Ngược lại, đừng mang bảng chia giai đoạn giấc ngủ đi hỏi bác sĩ như bằng chứng — đó là phần kém tin cậy nhất và bác sĩ sẽ không dùng nó để kết luận gì.