"Cao su non", "memory foam": vì sao hai tấm nệm cùng tên lại khác nhau tới vậy

Ở Việt Nam, "cao su non", "mút", "memory foam", "foam lạnh" là những cái tên in trên nhãn nệm. Chúng gợi ra cảm giác về chất liệu, nhưng gần như không nói được tấm nệm đó sẽ bền bao lâu, cứng hay mềm, hay nằm có nóng không.

"Cao su non" là gì?

"Cao su non" là foam polyurethane (PU), không phải cao su. Nó sinh ra từ phản ứng giữa polyol và isocyanate, tạo bọt khí rồi nở thành khối, với phần lớn vách ô bị vỡ tạo cấu trúc ô hở [2]. Cao su thật dùng làm nệm là latex, một vật liệu khác.

Memory foam cũng là foam PU, làm trên cùng loại dây chuyền, chỉ đổi công thức để foam hồi chậm sau khi bị nén [3]. Nên "cao su non" và "memory foam" là hai biến thể của cùng một họ vật liệu, và trong mỗi tên lại có vô số công thức khác nhau.

Ba thông số làm hai tấm cùng tên khác nhau

Khối lượng riêng (kg/m³): khối lượng của một mét khối foam. Ngành foam cho biết khối lượng riêng cao hơn thường cho độ đỡ và độ bền tốt hơn [1]. Một tài liệu ngành ghi foam PU thường ở khoảng 32 kg/m³ có thể mất 15–20 % độ cứng sau 75.000 chu kỳ nén theo phép thử chuẩn [4]. Memory foam thường nằm trong khoảng 32–96 kg/m³ [3].

Độ cứng nén lõm (IFD, còn gọi ILD): lực cần để ép một đầu ấn tròn lún 25 % vào một mẫu foam dày chuẩn [2]. Đây là con số gần nhất với cảm giác "cứng hay mềm".

Điểm hay bị hiểu sai: khối lượng riêng và độ cứng là hai thông số độc lập. Nhà sản xuất có thể làm foam nặng mà mềm, hoặc nhẹ mà cứng [1]. "Foam nặng thì cứng" là ngộ nhận.

Độ nhạy nhiệt. Memory foam mềm đi khi nóng và cứng lên khi lạnh. Tài liệu ngành ghi khoảng nhiệt độ hoạt động tối ưu thường là khoảng 12,8–29,4 °C [3].

Vì sao tấm nệm ở cửa hàng khác tấm nệm ở nhà?

Phòng trưng bày thường có máy lạnh. Phòng ngủ không điều hoà ở miền Nam về đêm thường ấm hơn mức trên của khoảng 12,8–29,4 °C. Từ đặc tính nhạy nhiệt mà tài liệu ngành mô tả [3], chúng tôi suy ra: một tấm memory foam có thể mềm và lún hơn khi về nhà so với lúc bạn nằm thử. Đây là suy luận, chúng tôi chưa tìm được phép đo trực tiếp so sánh hai điều kiện đó.

Phép thử đơn giản: ấn lòng bàn tay vào foam khoảng 5 giây, nhấc ra, đếm số giây đến khi vết lõm phẳng. Thử một lần lúc phòng mát và một lần lúc phòng nóng. Thời gian hồi ngắn đi rõ khi nóng thì tấm nhạy nhiệt. Không có số giây chuẩn, nên chỉ dùng để so các tấm với nhau.

"Gel làm mát", "than tre", "foam lạnh"

Biến thể có trộn vật liệu chuyển pha (PCM) như sáp hay dầu được tài liệu ngành mô tả là giữ nhiệt độ quanh điểm nóng chảy cho đến khi dùng hết khả năng hấp thụ của PCM [3]. Nói cách khác, hiệu ứng mát có giới hạn theo thời gian, không kéo dài cả đêm một cách vô hạn. Với foam pha gel hay than, chúng tôi chưa tìm được tài liệu đo.

Một tổ chức người tiêu dùng ở Hồng Kông có chấm điểm khả năng tản nhiệt khi thử nệm foam, nhưng công bố theo thang điểm, không kèm số đo gốc [7]. Đó là mức thông tin tốt nhất chúng tôi tìm được về "nệm foam mát" trong nguồn mở.

Mùi nệm mới

Foam mới phát thải hợp chất hữu cơ bay hơi (VOC), và nhiệt cơ thể làm tăng mức phát thải [6]. Chứng nhận phát thải phổ biến CertiPUR-US đo trong buồng thử ở 23 ± 2 °C, độ ẩm 50 ± 5 % [5]. Phòng ngủ không điều hoà ở Việt Nam nóng hơn điều kiện đó, nên kết quả buồng thử không đại diện trực tiếp cho phòng của bạn. Mở bao bì và để nệm ở chỗ thoáng vài ngày trước khi nằm là việc nên làm; "hết mùi" không có nghĩa là hết phát thải, vì mũi không ngửi được mọi VOC.

Câu hỏi nên đặt cho người bán

1. Khối lượng riêng của từng lớp foam là bao nhiêu kg/m³?
2. IFD ở 25 % của lớp trên cùng là bao nhiêu, đo theo phương pháp nào?
3. Có số IFD ở 65 % để tính hệ số hỗ trợ không?
4. Nếu là memory foam: nhà sản xuất có công bố độ cứng ở các nhiệt độ khác nhau không?
5. Chứng nhận phát thải đo ở điều kiện nào?

Có số thì nhập vào công cụ đọc phiếu thông số foam để quy đổi đơn vị và đặt cạnh các mốc. Người bán không trả lời được câu nào thì đó cũng là thông tin.