Phụ lục D. Mâu thuẫn giữa các nguồn và khoảng trống

Hai phần dưới đây ghi lại những chỗ tập này chưa chắc chắn. Mâu thuẫn là chỗ các nguồn cho giá trị khác nhau về cùng một đại lượng; chúng tôi ghi đủ các giá trị và nguyên nhân khả dĩ thay vì chọn một. Khoảng trống là chỗ chúng tôi chưa tìm được số đo ở người, hoặc chưa đọc được nguồn gốc.

CO₂, thông gió và nhiệt–ẩm đi kèm#

Mâu thuẫn giữa các nguồn#

• Mở cửa sổ có lợi cho giấc ngủ hay không. Ở Đan Mạch mùa sưởi, Strøm-Tejsen 2016 thấy giấc ngủ đo bằng actigraphy tốt hơn khi thông gió nhiều; Fan 2022 chỉ thấy thời lượng ngủ (Fitbit) dài hơn và tự đánh giá có xu hướng tốt hơn (p < 0,10), nhiệt độ chỉ giảm 0,8 °C, tiếng ồn không đo (b1-009). Ở Hà Lan (Mishra 2018) chỉ độ sâu giấc ngủ tự báo cáo tốt hơn, chỉ số khách quan không khác. Ở Bỉ (Liao 2021), PSG cho thấy ngáy và thức giấc ít hơn khi mở cửa sổ nhưng tự báo cáo kém hơn vì ồn. Ở Thượng Hải mùa hè (Yan 2024), mở cửa sổ kéo theo nóng, PM2.5 và cảm nhận ồn hơn, REM ngắn hơn; ở Nhật mùa nóng ẩm (Akimoto 2022), thông gió thấp lại cho một số chỉ số tốt hơn. Nguyên nhân khả dĩ: khí hậu và mùa, ô nhiễm/tiếng ồn ngoài trời, cách đo (actigraphy, vòng đeo tay tiêu dùng, PSG, tự báo cáo), người tham gia không mù với trạng thái cửa sổ. (dữ kiện b1-003, b1-005, b1-007, b1-023, b1-024, b1-027, b1-026)
• CO₂ tinh khiết ở mức trong nhà có ảnh hưởng nhận thức không. Satish 2012 thấy suy giảm ra quyết định từ 1.000 ppm với CO₂ tinh khiết; Zhang 2017 không thấy hiệu ứng ở 1.000 và 3.000 ppm CO₂ tinh khiết, chỉ thấy khi chất sinh học tích tụ. Tổng quan Du 2020 cho rằng hiệu ứng CO₂ tinh khiết chỉ thấy ở bài SMS (ra quyết định cấp cao). Khác biệt do bài kiểm tra (SMS so với các bài tốc độ/chính xác), cỡ mẫu nhỏ, thời gian phơi nhiễm, quần thể. Cả hai đều đo khi thức; chưa có nghiên cứu CO₂ tinh khiết trong lúc ngủ nào được tìm thấy trong nhánh này. (dữ kiện b1-028, b1-030, b1-031)
• CO₂ phòng ngủ có liên quan với giấc ngủ trong nghiên cứu quan sát không. Xiong 2020 (Sydney, 48 người, 5 ngày, cảm biến đeo cổ tay không nêu tên) thấy ngủ sâu giảm 4,3% mỗi 100 ppm; Zhang 2021 (Bắc Kinh, 104 người, 1 đêm, Fitbit Alta 2) thấy tương quan có ý nghĩa; Liao 2022 (Đan Mạch, 38 phòng, vòng đeo tay) không thấy chất ô nhiễm nào tương quan với chỉ số giấc ngủ, chỉ ghi CO₂ "có vẻ liên quan với REM theo cách khác". Nguyên nhân khả dĩ: cỡ mẫu, biên độ CO₂, mùa (hè/chuyển tiếp so với mùa sưởi), giai đoạn ngủ từ vòng đeo tay kém tin cậy, nhiễu do nhiệt độ và tiếng ồn không được hiệu chỉnh (cả ba tóm tắt không nêu biến hiệu chỉnh). (dữ kiện b1-053, b1-055, b1-052)
• Độ tin cậy của "ngủ sâu" đo bằng vòng đeo tay trong các nghiên cứu thông gió. Fan 2023 (Fitbit Charge 4) và Xiong 2020 (cảm biến đeo cổ tay, tóm tắt không nêu tên) dùng % ngủ sâu từ thiết bị đeo làm kết quả chính, trong khi Liao 2021 (cùng nhóm nghiên cứu) thấy vòng đeo tay không khớp có ý nghĩa với PSG cho REM và N3; Xiang 2026 (b1-049) tự nêu Fitbit Inspire 2 chỉ phân giai đoạn đúng khoảng 69% so với PSG. Kết quả ngủ sâu cần được đọc thận trọng; các kết quả PSG (Lan 2021, Yan 2022) có giá trị cao hơn. (dữ kiện b1-011, b1-053, b1-025)
• Kết quả ngủ sâu ở phân tích 12 phòng của Fan 2023. Tóm tắt viết người tham gia ngủ sâu ít hơn có ý nghĩa ở mức thông gió thấp trong 12 phòng — dựa trên ANOVA tổng thể ba mức (p = 0,012); mục 3.1 toàn văn ghi so sánh riêng thấp–cao (12,6% so với 15,1%) có cỡ hiệu ứng vừa nhưng không có ý nghĩa. Tóm tắt vì vậy trình bày kết quả mạnh hơn so sánh cặp; ngủ sâu đo bằng Fitbit Charge 4, n = 12 dưới mức 15 theo phân tích công suất của tác giả. (dữ kiện b1-012)
• Ngưỡng CO₂ nào cho phòng ngủ. Đức (UBA 2008, giá trị tức thời), Việt Nam (TCVN 13521:2022 — 1.000 ppm theo nguồn thứ cấp; dự thảo 2021 ghi 1.000 ppm trung bình 24 giờ với nhà ở), Trung Quốc (GB/T 18883-2002, nay đã có bản 2022) dùng 1.000 ppm; Cơ quan Môi trường Quốc gia Singapore (NEA) khuyến nghị 800 ppm (bối cảnh COVID-19, không gian công cộng có điều hoà; SS 554: không quá 700 ppm trên ngoài trời); nhóm ASHRAE 1837-RP đề xuất < 1.000, tốt hơn < 800 ppm cho phòng ngủ; ASHRAE 62.1/62.2 không có giới hạn CO₂; Cơ quan An toàn Thực phẩm, Môi trường và Lao động Pháp (ANSES) cho rằng không đặt được ngưỡng sức khoẻ. Khác biệt vì các ngưỡng phục vụ mục đích khác nhau (vệ sinh/mùi, kiểm soát thông gió, phòng lây nhiễm, giấc ngủ) và cách lấy trung bình khác nhau; đều là ngưỡng thông gió chứ không phải ngưỡng độc tính. (dữ kiện b1-078, b1-086, b1-084, b1-069, b1-082, b1-076, b1-081)
• Mức CO₂ ban đầu trong nghiên cứu Hà Nội. Phần kết quả báo CO₂ khoảng 3.000 ppm (máy thông gió thu hồi nhiệt chạy mức 1, 23:00–06:00), 1.500–2.000 ppm (mức 2), 1.100–1.300 ppm (mức 3); phần kết luận viết CO₂ "giảm từ trên 5.000 ppm về gần 1.000 ppm". Bài không trình bày số đo nào khi không chạy máy thông gió thu hồi nhiệt, nên con số 5.000 ppm không có cơ sở trong kết quả, và ngay ở mức cao nhất CO₂ vẫn trên 1.000 ppm. Chúng tôi dùng các con số trong phần kết quả; lưu ý máy thông gió thu hồi nhiệt và bộ cảm biến do Daikin cung cấp. (dữ kiện b1-045, b1-046)
• Tốc độ phát thải CO₂ khi ngủ. Xiang 2026 đo 10,1 ± 2,4 L/giờ (trung bình) trong buồng thí nghiệm có lưu lượng gió tươi biết trước; Hà Thị Hiền 2025 báo lượng phát thải lớn nhất 66,59 L/người trong 8 giờ trong phòng thực. Hai con số không cùng loại (lớn nhất so với trung bình; tổng 8 giờ so với tốc độ trong thời gian ngủ do Fitbit xác định). Nếu quy về theo giờ, con số Việt Nam thấp hơn — có thể do phương pháp ước tính bỏ qua rò lọt chưa biết, thể trạng, cỡ mẫu rất nhỏ (3 phòng). (dữ kiện b1-049, b1-048)

Khoảng trống#

• Chưa đọc được bản in chính thức của Mishra 2018 (Indoor Air 28(2):339–351); dữ kiện lấy từ bản thảo của tác giả trong kho lưu trữ TU/e, con số CO₂ của bản thảo và của tổng quan Sekhar 2020 hơi khác nhau.
• Chưa đọc được toàn văn Liao 2022 (Building and Environment 109557, nghiên cứu cắt ngang Đan Mạch) và số liệu định lượng của Yan 2024 (Thượng Hải mùa hè: chênh lệch CO₂, nhiệt độ, tiếng ồn, REM).
• Chưa đọc được tóm tắt Zhang, Wargocki, Lian 2017 về đáp ứng sinh lý (Indoor Air 27(1), doi 10.1111/ina.12286) — Semantic Scholar không có tóm tắt, Europe PMC giới hạn truy cập trong suốt thời gian thu thập.
• Chúng tôi chưa tìm được nghiên cứu nào bơm CO₂ tinh khiết trong lúc ngủ (giữ nguyên thông gió) có đo giấc ngủ; mọi thực nghiệm giấc ngủ trong nhánh này thay đổi thông gió nên không tách CO₂ khỏi chất sinh học. Xu 2021 chưa rõ cách tạo mức CO₂.
• Chưa đọc được bảng giới hạn của GB/T 18883-2022, bản gốc EN 16798-1 (trả phí), ASHRAE 62.2 bản mới nhất, TCVN 13521:2022 chính thức và TCVN 5687:2024 (giá trị gió tươi cho phòng ngủ).
• Dữ liệu CO₂ phòng ngủ ban đêm ở Việt Nam rất ít: chỉ 2 nghiên cứu nhỏ (2 nhà ở Hà Nội; 3 phòng ngủ), không có nghiên cứu Việt Nam nào đo đồng thời CO₂ và giấc ngủ; chưa có số liệu ACH đo được của căn hộ Việt Nam đóng kín chạy điều hoà.
• Thiếu số liệu định lượng về tiếng ồn (dB) và nhiệt độ khi mở cửa sổ ở vùng nóng ẩm đô thị (Hồng Kông, Thượng Hải, Singapore, Việt Nam).
• Chưa tìm được tổng quan hệ thống có phân tích gộp (meta-analysis) về CO₂/thông gió và giấc ngủ; các tổng quan hiện có (Sekhar 2020, Canha 2021, Akimoto 2025) là tường thuật, phần lớn do cùng một nhóm tác giả thực hiện.
• Thẩm định eCO₂ (suy từ cảm biến bán dẫn oxit kim loại, MOX) mới có 1 thiết bị trong Demanega 2021 và 1 dòng máy (Foobot) trong Moreno-Rangel 2018; chưa tìm được nghiên cứu độc lập định lượng sai số do hiệu chuẩn nền tự động (ABC) trong phòng ngủ đóng kín.
• Chưa đọc được mục khai báo xung đột lợi ích của Strøm-Tejsen 2016 (nguồn tài trợ công đã xác nhận qua Crossref).
• Số liệu thực địa Nhật Bản (CO₂ phòng ngủ ban đêm) chưa có con số cụ thể.

Bụi mịn, khói trong nhà và máy lọc khí#

Mâu thuẫn giữa các nguồn#

• Cỡ hiệu ứng PM2.5 với rối loạn giấc ngủ: OR rất lớn hay nhỏ. Phân tích gộp Zhao 2023 (OR 2,50/10 µg/m³) và UK Biobank (OR 2,39; 4,42 với mô hình bốn chất) cho hiệu ứng lớn, trong khi thuần tập Hà Nam (OR 1,15 cho mỗi khoảng tứ phân vị, IQR, 3,3 µg/m³), trẻ em Trung Quốc (OR 1,24/10 µg/m³) và CHARLS (−0,07 giờ ngủ) cho hiệu ứng nhỏ. Nguyên nhân khả dĩ: I² 99,2% (gộp các kết cục khác nhau), đa cộng tuyến làm OR phình khi thêm chất ô nhiễm, ngoại suy "mỗi 10 µg/m³" ở nơi nồng độ dao động hẹp (Anh), thước đo giấc ngủ tự báo cáo, nhiễu dư (thu nhập, tiếng ồn, nhiệt độ hiếm khi được hiệu chỉnh). (dữ kiện b2-004, b2-017, b2-009, b2-010, b2-022)
• Ô nhiễm và ngưng thở khi ngủ (OSA). Nghiên cứu MESA (Multi-Ethnic Study of Atherosclerosis; đo bằng PSG) thấy NO₂ đi kèm OSA (OR 1,39, có ý nghĩa) và Sleep Heart Health Study (SHHS) thấy PM10 ngắn hạn đi kèm RDI +12,9% vào mùa hè, nhưng phân tích gộp Alrahbeni 2024 chỉ gộp được 4 nghiên cứu và cho OR gộp ~1 (PM2.5 0,987; NO₂ 1,095). Khác biệt có thể do số nghiên cứu gộp ít, định nghĩa phơi nhiễm khác (dài hạn so với ngắn hạn, theo mùa), và cách đo OSA khác nhau. (dữ kiện b2-001, b2-002, b2-016, b2-013)
• Ô nhiễm đi kèm ngủ ngắn hơn hay dài hơn. UK Biobank (−0,14 giờ/10 µg/m³) và CHARLS (−0,07 giờ/IQR) dùng giờ ngủ tự báo cáo và thấy ngủ ngắn hơn; dữ liệu vòng đeo tay Trung Quốc thấy ô nhiễm cao đi kèm tổng thời gian ngủ dài hơn (NO₂ +8,7 phút/IQR). Nguyên nhân khả dĩ: thiết bị tiêu dùng chưa kiểm định với PSG, phơi nhiễm gán theo thành phố, không hiệu chỉnh nhiệt độ/tiếng ồn, người dùng vòng đeo (74% nam) không đại diện. (dữ kiện b2-018, b2-022, b2-019, b2-020)
• Hiệu quả giấc ngủ đo khách quan. MESA không thấy liên quan giữa ô nhiễm (ước tính tại nhà, dài hạn) và hiệu quả giấc ngủ actigraphy; SHHS thấy giảm 1,2% (PSG, ngắn hạn, chỉ mùa hè); Basner 2023 thấy giảm 3,2% khi PM2.5 đo ngay trong phòng ngủ theo giờ. Phơi nhiễm đo trong phòng và theo giờ có thể bắt được hiệu ứng tức thời mà mô hình ngoài trời dài hạn bỏ lỡ — nhưng Basner chỉ có 62 người và PM2.5 đi cùng CO₂, nhiệt độ, tiếng ồn. (dữ kiện b2-003, b2-014, b2-021)
• Máy lọc dùng bộ lọc hạt hiệu suất cao (HEPA) có làm thay đổi giấc ngủ không (cách tóm tắt so với thống kê). Tóm tắt Lamport 2023 viết máy lọc "đi kèm" tổng thời gian ngủ +12 phút, nhưng hiệu ứng chính không có ý nghĩa (nhật ký p = 0,058; actigraphy p = 0,53), mức tăng chỉ có ở nhóm dùng lọc giả trước (tương tác thứ tự), và WASO theo actigraphy lại cao hơn khi lọc thật (p = 0,003; nhật ký không khác). Nghiên cứu thí điểm (29 người phân tích) do Dyson tài trợ, có 2 tác giả của Dyson; PM2.5 phòng ngủ (~4,8, không ghi đơn vị) do cảm biến của chính máy lọc ghi. Không thể xem là bằng chứng máy lọc làm thay đổi giấc ngủ. (dữ kiện b2-039, b2-040, b2-041, b2-042, b2-043)
• Máy lọc khí giảm PM2.5 trong nhà bao nhiêu. Các con số 57% (Thượng Hải, 3M Filtrete FAP04, giai đoạn 48 giờ), 73% (dưỡng lão Trùng Khánh, phụ thuộc cửa sổ), 61,5% (phân tích gộp 14 nghiên cứu), 49% ± 20% (tổng quan 83 nghiên cứu thực địa) và giảm 21–68% số hạt ở 14–15/19 căn hộ, còn 3 căn có số hạt khi lọc thật cao hơn khi lọc giả (Mỹ). Khác biệt do công suất máy so với thể tích phòng, trạng thái cửa sổ, người dùng hạ tốc độ quạt vì ồn, và đại lượng đo (khối lượng PM2.5 hay số hạt). (dữ kiện b2-044, b2-045, b2-046, b2-048, b2-049)
• Đóng/mở cửa sổ và PM2.5 trong phòng ngủ. Tổng quan Chen và Zhao: tỉ số nồng độ trong nhà/ngoài trời (I/O) khi mở cửa thường cao hơn khi đóng (nhưng nêu Guo 2008 thấy ngược lại); 38 phòng ngủ Đan Mạch không thấy khác biệt PM2.5 có ý nghĩa giữa đóng và mở. Ở Đan Mạch PM2.5 ngoài trời thấp nên đóng/mở ít thay đổi; ở Hà Nội (4 nhà, cửa đóng khi lấy mẫu) I/O theo dải kích thước do tác giả báo vẫn khoảng 0,7–0,8 với PM1–2,5, tức phần lớn bụi mịn ngoài trời vào được trong nhà. (dữ kiện b2-030, b2-037, b2-034)
• Khói thuốc thụ động và chất lượng giấc ngủ ở người lớn. Phân tích gộp Safa 2020 không thấy liên quan ở người lớn (chỉ thấy ở vị thành niên) và mất liên quan khi dùng chỉ dấu sinh học; nghiên cứu Tân Cương 21.198 người lớn thấy OR 1,36. Cả hai dùng phơi nhiễm tự báo cáo trong nghiên cứu cắt ngang; quần thể Tân Cương 77% nữ, có quan hệ liều–đáp ứng ở nữ. (dữ kiện b2-063, b2-064)
• Nhang (hương): phát thải cao nhưng không thấy ảnh hưởng hô hấp. Thực nghiệm buồng cho phát thải PM2.5 của nhang 154–255 mg/giờ và đỉnh rất cao sau 10–30 phút, nhưng 18 bệnh nhân bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) ở Đài Loan không đổi chức năng phổi. Lý do khả dĩ: phơi nhiễm ngắn (về nền sau 1 giờ), cỡ mẫu nhỏ, đo một lần. Không có nghiên cứu nào đo giấc ngủ khi đốt nhang gần giờ ngủ. (dữ kiện b2-057, b2-060, b2-061)
• Cảm biến giá rẻ: đáng tin hay phóng đại. Đánh giá TP.HCM cho R² 0,95 ở trung bình 24 giờ với PMS3003 nhưng chỉ 0,69 (1 giờ) và 0,62 (1 phút); PurpleAir phóng đại ~40% ở Mỹ và PMS1003 tăng ~80% khi RH 78–89%. Nguyên nhân: trung bình 24 giờ làm mờ sai số theo giờ/đêm ẩm, hiệu chỉnh tại chỗ, thời gian đánh giá ngắn và không kiểm tra độ ẩm ở TP.HCM; bài TP.HCM có số không nhất quán giữa tóm tắt và thân bài. (dữ kiện b2-098, b2-091, b2-093, b2-094)

Khoảng trống#

• Chúng tôi chưa tìm được thử nghiệm máy lọc HEPA thật/giả nào đo giấc ngủ bằng PSG; thử nghiệm duy nhất đọc được (Lamport 2023) dùng actigraphy, do Dyson tài trợ, ở Anh với PM2.5 nền thấp. Không tìm được thử nghiệm máy lọc đo giấc ngủ ở Trung Quốc, Đan Mạch hay Đông Nam Á (thử nghiệm Đan Mạch/Bỉ của Đại học Kỹ thuật Đan Mạch (DTU) là về thông gió, không về lọc).
• Chúng tôi chưa tìm được nghiên cứu ô nhiễm không khí–giấc ngủ nào thực hiện ở Việt Nam; bằng chứng Đông Nam Á chỉ có khảo sát sinh viên Chiang Mai (thang chất lượng sống) và nghiên cứu PSG Đài Bắc (có tác giả Việt Nam).
• Chưa tìm được số đo PM2.5 trong phòng ngủ ban đêm ở nhà Việt Nam đóng kín chạy điều hoà; dữ liệu trong nhà Việt Nam đọc được chỉ là 4 nhà thông gió tự nhiên ở Hà Nội (bài hội nghị).
• Không có nghiên cứu nào chúng tôi tìm được đo giấc ngủ khi đốt nhang muỗi hoặc nhang trong phòng ngủ; các con số nhang muỗi là phát thải trong buồng thí nghiệm.
• Trong thời gian thu thập, Europe PMC giới hạn tần suất truy cập và PMC/PubMed yêu cầu xác minh người dùng, nên không đọc được toàn văn Billings 2019, Liu 2003 (trang EHP chặn truy cập tự động), Britigan 2006 (ozone máy lọc ion), Basner 2023, Safa 2020 và phân tích gộp SHS–OSA (PMC9202174). Nhiều dữ kiện chỉ ở mức tóm tắt.
• Billings và cộng sự 2019 (MESA) về actigraphy: chỉ đọc được tóm tắt bài về ngưng thở; không tìm được bài riêng về ô nhiễm và hiệu quả giấc ngủ actigraphy ngoài câu kết quả âm tính trong tóm tắt này.
• Bảng giới hạn PM2.5 của QCVN 05:2023/BTNMT trích xuất từ PDF bị lẫn cột ("50 45(*) 25"); cần đối chiếu bản Công báo để khẳng định 45 µg/m³ là mức 24 giờ từ 01/01/2026.
• Chưa tìm được nghiên cứu hiệu chỉnh cảm biến bụi giá rẻ theo độ ẩm trong điều kiện khí hậu Việt Nam (bài TP.HCM 2019 không kiểm tra độ ẩm); chưa có số liệu Hà Nội mùa nồm.
• Rất ít nghiên cứu ô nhiễm–giấc ngủ hiệu chỉnh tiếng ồn giao thông; vòng đeo tay Trung Quốc ghi rõ không hiệu chỉnh tiếng ồn, nhiệt độ, ánh sáng; tóm tắt MESA không nêu tiếng ồn.
• Chưa đọc được mức PM2.5 trong phòng ngủ khi đốt hương ở nhà Việt Nam, hay nồng độ NO₂ phòng ngủ khi nấu bếp gas trong căn hộ nhỏ ở Việt Nam.
• Tài trợ của thử nghiệm Thượng Hải (Chen 2015) không xác minh được; hãng Blueair dùng kết quả trong thông cáo quảng bá.

Khí và hoá chất trong phòng ngủ, ẩm và nấm mốc#

Mâu thuẫn giữa các nguồn#

• Mức tăng nguy cơ hô hấp do ẩm/nấm mốc: 30–50% hay 30–80%. WHO 2009 dẫn Fisk 2007 là "khoảng 30–50%", trong khi tóm tắt gốc của Fisk ghi "khoảng 30–80%" (OR 1,32–2,10) và LBNL ghi 30–70%/40–80%. Nguyên nhân khả dĩ: WHO tóm theo nhóm kết cục chính (triệu chứng hô hấp, hen hiện mắc), còn khoảng rộng hơn gồm cả kết cục có OR cao (ví dụ hen từng mắc, khò khè); OR không đồng nghĩa nguy cơ tương đối khi kết cục phổ biến. Con số chỉ so sánh được khi ghi rõ kết cục tương ứng. (dữ kiện b3-033, b3-037, b3-082)
• Terpene + ozone có làm tăng formaldehyde trong thực tế không. Thí nghiệm buồng 198 L (Destaillats 2005) cho formaldehyde là sản phẩm oxy hoá chính khi trộn khí phát thải sản phẩm chứa terpene với ozone, và CARB nêu ozone có thể phản ứng với terpene tạo formaldehyde. Đo thực địa tại một spa (Huang 2012) với ozone nền 17–21 ppb ghi formaldehyde chỉ dao động 0,021–0,024 ppm (văn bản gốc mơ hồ về ý nghĩa thống kê), dù hạt thứ cấp 30–130 nm xuất hiện — nhưng tác giả vẫn kết luận terpene–ozone tạo formaldehyde và hạt. Nguyên nhân khả dĩ của khác biệt về độ lớn: ozone trong nhà thấp, thông gió pha loãng, formaldehyde nền che lấp phần tăng nhỏ. Hạt siêu mịn xuất hiện nhất quán ở cả hai nghiên cứu có đo hạt (Destaillats 2005, Huang 2012); độ lớn phần formaldehyde tăng thêm ở mức ozone trong nhà thông thường chưa rõ. (dữ kiện b3-064, b3-075, b3-072)
• Máy đo TVOC giá rẻ có đáng tin không. Moreno-Rangel 2018 (thực địa, 1 phòng ngủ ~81 giờ, 5 máy cùng hiệu) báo tVOC khớp khá sau hiệu chuẩn tại chỗ (R² 0,697; Spearman thô 0,83–0,87) nhưng eCO₂ suy từ cảm biến VOC khớp kém với CO₂ NDIR (R² 0,180); Demanega 2021 (buồng thử, 8 máy + 8 cảm biến, 8 nguồn, 2 điều kiện nhiệt–ẩm) báo TVOC khớp định lượng kém nhưng phần lớn thiết bị phát hiện được sự kiện phát thải. Nguyên nhân khả dĩ: cảm biến MOX phản ứng khác nhau với từng hợp chất nên kết quả phụ thuộc hỗn hợp VOC; R² sau hiệu chuẩn tại chỗ không chuyển sang nhà khác. Điểm chung: số TVOC tuyệt đối của máy giá rẻ không đáng tin; eCO₂ không thay được CO₂ đo bằng NDIR (Demanega 2021 cũng thấy máy eCO₂ duy nhất có sai số tương đối trung bình 122% ở điều kiện nóng ẩm). (dữ kiện b3-029, b3-030)
• Formaldehyde trong nhà Trung Quốc: 238 µg/m³ hay ~30 µg/m³. WHO dẫn trung bình 238 µg/m³ ở ~6.000 căn hộ mới sửa sang (1999–2006); Tây An 2014–2015 có 83,6% nhà vượt 100 µg/m³; nhưng Trùng Khánh (42 nhà, công bố 2019) chỉ 30 µg/m³, sát ngoài trời. Nguyên nhân khả dĩ: chọn mẫu (nhà mới hoàn thiện được kiểm tra so với nhà đang ở lâu), thời gian từ khi hoàn thiện, giai đoạn trước/sau chuẩn vật liệu chặt hơn, mùa đo (nhiệt độ), điều kiện đóng cửa khi lấy mẫu theo chuẩn kiểm định. (dữ kiện b3-005, b3-014, b3-016)
• Cây xanh lọc khí: NASA 1989 so với phân tích lại 2020. NASA báo cây loại 47–70% formaldehyde trong 24 giờ, nhưng trong buồng kín nhỏ không thông gió với nồng độ 8–20 ppm. Cummings và Waring quy đổi về CADR (0,023 m³/h/cây) và cho thấy cần 10–1.000 cây/m² mới bằng thông gió tự nhiên ~1 lần/giờ. Không mâu thuẫn về số đo mà về cách ngoại suy: kết quả buồng kín không chuyển được sang nhà có trao đổi khí. (dữ kiện b3-077, b3-076)
• Ngưỡng độ ẩm cho mạt bụi. WHO nêu mạt cần RH trên 45–50% và RH trên ~50% làm tăng mạt; nghiên cứu thực địa Arlian dùng mốc < 51% và thấy mạt giảm mạnh; nhưng thực nghiệm trong phòng thí nghiệm trên mạt D. farinae cho thấy chỉ 4–6 giờ/ngày ở 75% RH đã đủ để mạt hoàn tất vòng đời, và cần 35% RH ít nhất 16 giờ/ngày để kiểm soát. Nguyên nhân khả dĩ: mốc trung bình ngày khác với dao động trong ngày. SL Giả thuyết (chưa có nguồn trong nhánh): vi khí hậu trong nệm/chăn có thể ẩm hơn không khí phòng, nên số trên máy đo phòng có thể không phản ánh điều kiện trong nệm. (dữ kiện b3-044, b3-047, b3-048)
• Ngưỡng formaldehyde khác nhau giữa các cơ quan. WHO 100 µg/m³ (30 phút); Health Canada 123 µg/m³ (1 giờ, kích ứng mắt) và 50 µg/m³ (8 giờ, triệu chứng hô hấp trẻ em); Trung Quốc GB/T 18883-2022 80 µg/m³ (1 giờ, theo bảng thứ cấp của RESET); trong biện luận của WHO, 125 µg/m³ được xem an toàn cho kích ứng cảm giác với phơi nhiễm trong nhà 24 giờ. Không phải mâu thuẫn số đo mà khác thời gian trung bình và tác động tới hạn. SL Với phòng ngủ (7–9 giờ), mốc 8 giờ của Canada có thời lượng gần nhất trong các giá trị hướng dẫn chính thức. (dữ kiện b3-001, b3-002, b3-010, b3-013)
• Báo động CO và ngưỡng sức khoẻ. Theo tài liệu hãng sản xuất, báo động UL 2034 được thiết kế không kêu ở 30 ppm trong 30 ngày và kêu ở 70 ppm sau 60–240 phút; báo động EN 50291 kêu ở 50 ppm sau 60–90 phút và không kêu sớm hơn 120 phút ở 30 ppm. WHO đặt 7 mg/m³ cho trung bình 24 giờ và 10 mg/m³ cho 8 giờ (đơn vị khối lượng; tài liệu WHO không quy đổi sang ppm). Báo động được thiết kế để ngăn ngộ độc cấp và tránh báo nhầm, không để bảo đảm tuân thủ hướng dẫn phơi nhiễm dài hạn — muốn so trực tiếp cần quy đổi đơn vị có kiểm chứng. (dữ kiện b3-050, b3-054, b3-055, b3-056)

Khoảng trống#

• Chúng tôi chưa tìm được nghiên cứu đo formaldehyde/TVOC trong nhà hoặc phòng ngủ tại Việt Nam (Hà Nội, TP.HCM) có công bố khoa học mở.
• Chúng tôi chưa tìm được số liệu toàn quốc về ngộ độc CO ở Việt Nam (số ca/năm, tử vong); chỉ có loạt ca từ Trung tâm Chống độc BV Bạch Mai qua báo chí. Chưa mở được nghiên cứu nào trên Tạp chí Y học Việt Nam.
• Chúng tôi chưa tìm được nghiên cứu đo trực tiếp formaldehyde/VOC trong phòng ngủ đồng thời với giấc ngủ đo bằng PSG hoặc actigraphy; bằng chứng hiện có dùng chỉ báo gián tiếp (sửa nhà) và giấc ngủ tự báo cáo.
• Không đọc được toàn văn Molinier và cs. 2024 (Europe PMC giới hạn tần suất truy cập, PMC yêu cầu xác minh người dùng): thiếu số nhà, ACH và CO₂ phòng ngủ khi ngủ.
• Không đọc được văn bản gốc UL 2034, EN 50291, GB/T 18883-2022 (trả phí); giá trị lấy qua nguồn thứ cấp của nhà sản xuất/tổ chức chứng nhận.
• Chưa có số đo định lượng hệ số tăng phát thải formaldehyde theo nhiệt độ (vd % mỗi °C) — nguồn LBNL (Parthasarathy 2010) chỉ có tóm tắt định tính.
• Chưa tìm được số đo nồng độ ozone (ppb) cụ thể trong phòng ngủ khi chạy máy lọc ion thương mại (số của Britigan 2006 chỉ có qua thông cáo và bài báo tường thuật, không tách riêng phòng ngủ; Waring và Siegel 2011 chỉ đọc được tóm tắt không có số).
• Chưa tìm được nghiên cứu về nồm ẩm và nấm mốc trong nhà ở miền Bắc Việt Nam có số đo độ ẩm trong phòng ngủ hoặc tỉ lệ nhà có mốc.
• Chưa tìm được nghiên cứu về máy tạo ozone "khử độc" bán tại Việt Nam và mức ozone trong nhà khi sử dụng.
• Chưa có dữ liệu về máy nước nóng gas trong phòng tắm liền phòng ngủ ở Việt Nam ngoài nhắc đến trong báo chí.