Đọc bảng thành phần thực phẩm chức năng: ba cách liều lượng bị che đi

Kiểu thứ nhất: gộp nhiều chất vào một hỗn hợp

Ví dụ dạng bạn hay gặp: một dòng ghi hỗn hợp thảo dược 500mg, bên dưới liệt kê năm sáu tên nguyên liệu. Con số 500mg có thể là 490mg của chất rẻ nhất cộng vài miligam của những chất còn lại — hoặc chia đều. Nhãn không cho biết.

Cách nhận ra: nếu số dòng liệt kê nhiều hơn số con số khối lượng, phần chênh lệch chính là phần bị gộp.

Điều này không tự động nghĩa là sản phẩm kém. Có lý do thương mại chính đáng để không công bố công thức chi tiết. Nhưng nó nghĩa là bạn không so sánh được sản phẩm đó với sản phẩm khác, và không đối chiếu được với bất kỳ tài liệu nào về liều lượng.

Kiểu thứ hai: tỷ lệ chiết xuất không được quy đổi

Dòng thứ ba là cách ghi minh bạch nhất, vì nó cho biết khối lượng hoạt chất cụ thể. Khi nhãn ghi được như vậy, bạn có một con số so sánh được giữa các sản phẩm.

Dòng thứ hai là cách trình bày khiến con số trông lớn hơn nhiều. Nó không sai — chỉ là chọn cách viết có lợi cho ấn tượng.

Cần lưu ý thêm: tỷ lệ chiết xuất không phải thước đo chất lượng. Tỷ lệ cao hơn nghĩa là cô đặc hơn, không tự động nghĩa là tốt hơn, vì tỷ lệ cô đặc của chất nào thì phụ thuộc quy trình.

Kiểu thứ ba: khối lượng viên thay vì khối lượng hoạt chất

Cách nhận ra: đối chiếu con số quảng cáo ở mặt trước với bảng thành phần ở mặt sau. Nếu mặt trước ghi 1.000mg mà bảng thành phần không có dòng nào bằng 1.000mg, con số đó nhiều khả năng là khối lượng viên.

Bảng thành phần là nơi có thông tin thật. Mặt trước bao bì là nơi có thông tin dễ nhớ.

Bốn đơn vị hay bị nhầm

Với các đơn vị phần trăm, con số 200% không nói lên khối lượng nếu bạn không biết mức tham chiếu là bao nhiêu. Nhãn tốt sẽ ghi cả khối lượng tuyệt đối lẫn phần trăm.

Bốn câu tự hỏi khi cầm một hộp lên

Bốn câu này không cho bạn biết sản phẩm có tác dụng hay không — đó là câu hỏi khác, cần chuyên môn y tế và cần bằng chứng lâm sàng.

Chúng cho bạn biết một điều khác nhưng quan trọng không kém: bạn có đủ thông tin để đánh giá hay không. Một sản phẩm mà bạn không biết mình uống bao nhiêu là sản phẩm bạn không đánh giá được, bất kể nó tốt hay dở.

Sau khi đọc nhãn, bước tiếp theo là tra cứu công bố sản phẩm để xác nhận hồ sơ pháp lý, và kiểm tra dấu hiệu quảng cáo vi phạm.

Nếu bạn theo dõi tổng lượng caffeine nạp vào, lưu ý rằng cà phê Việt Nam chủ yếu từ robusta và các bảng tra cứu quốc tế đều tính theo arabica. Xem hàm lượng caffeine trong cà phê Việt Nam.

Có bằng chứng thực nghiệm cho nguyên tắc này: khi kiểm nghiệm 31 sản phẩm melatonin, nhóm chứa chất không ghi nhãn chủ yếu là nhóm có gộp thêm thảo dược. Xem kết quả kiểm nghiệm.

Tỷ lệ chiết xuất dạng 10:1 cũng xuất hiện trên nhãn tinh dầu, và ở đó nó gắn với một vấn đề nữa: phương pháp tách chiết quyết định sản phẩm thuộc loại nào và đối chiếu được với tiêu chuẩn nào. Xem phương pháp chiết xuất.

Câu hỏi thường gặp

Hỗn hợp không ghi liều từng chất có phải là vi phạm không?

Không nhất thiết. Đây là câu chuyện minh bạch thương mại chứ không đương nhiên là vấn đề pháp lý. Yêu cầu ghi nhãn cụ thể tùy nhóm sản phẩm và tùy quy định áp dụng.

Liều cao hơn có tốt hơn không?

Đây là câu hỏi sức khỏe, nằm ngoài phạm vi bài này. Chúng tôi chỉ hướng dẫn cách biết mình đang uống bao nhiêu, không đánh giá bao nhiêu là phù hợp.

Nhãn tiếng nước ngoài thì đọc thế nào?

Hàng nhập khẩu chính ngạch phải có nhãn phụ tiếng Việt với các thông tin bắt buộc. Nếu chỉ có nhãn gốc mà không có nhãn phụ, đó là dấu hiệu về đường nhập của sản phẩm.

Có nên tin bảng thành phần trên trang bán hàng không?

Ưu tiên ảnh chụp nhãn thật của sản phẩm hơn là bảng do người bán gõ lại. Bảng gõ lại dễ sai và dễ lược bớt.

Nguồn tham khảo

• Quy định về ghi nhãn hàng hóa và ghi nhãn thực phẩm — cơ sở của các thông tin bắt buộc trên nhãn
• Nghị định 15/2018/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật An toàn thực phẩm