Quy tắc
- Đặt máy sưởi cách giường, rèm, chăn và mọi vật dễ cháy ít nhất 1 m.
- Cắm máy sưởi thẳng vào ổ điện trên tường; không dùng dây nối, ổ cắm kéo dài hay ổ chia.
- Tắt và rút điện máy sưởi trước khi ngủ hoặc khi rời phòng.
- Chọn máy có chức năng tự ngắt khi bị đổ và có hẹn giờ.
- Tắt chăn điện, đệm điện trước khi ngủ; không để chạy qua đêm.
- Không dùng chăn điện khi đang gấp, nhăn hoặc ẩm; thay chăn đã quá 10 năm.
- Không để trẻ em, người cao tuổi dùng chăn điện khi không có người lớn trông.
Vì sao
Máy sưởi điện là nguồn gây cháy thật
CPSC (Ủy ban An toàn Sản phẩm Tiêu dùng Hoa Kỳ) ước tính, trung bình mỗi năm giai đoạn 2020–2022, máy sưởi di động (gồm máy sưởi điện) liên quan khoảng 1.600 vụ cháy, 70 ca tử vong và 150 ca bị thương tại Mỹ [1]. Theo NFPA (Hiệp hội Phòng cháy Quốc gia Hoa Kỳ), gần một nửa số vụ cháy do máy sưởi không gian liên quan đến máy sưởi điện [2]. Các khuyến cáo dưới đây là cho máy sưởi điện di động nói chung [3]; chúng tôi chưa tìm được nguồn riêng cho sưởi dầu hay đèn sưởi halogen.
Khoảng cách 1 m
NFPA khuyên giữ máy sưởi cách mọi thứ có thể cháy ít nhất 3 feet (1 m), kể cả người [2]. CPSC yêu cầu khoảng cách này ở phía trước, hai bên và phía sau máy, và nêu rõ giường, sofa, rèm, giấy, quần áo [3]. Công an Hà Nội khuyến cáo đặt máy sưởi cách vật dễ cháy khoảng 1–2 m và không hướng thẳng vào người [4]. Nhiệt bức xạ từ thiết bị sưởi có thể làm vật dễ cháy bắt lửa [5].
Không dây nối, không ổ chia
CPSC khuyên cắm máy sưởi thẳng vào ổ tường, không dùng dây nối hay ổ cắm kéo dài [1], và không luồn dây dưới thảm [3]. Trong khi dùng, nên sờ kiểm tra phích, dây và ổ cắm; nếu phích hoặc ổ cắm nóng, ngừng dùng và nhờ thợ điện kiểm tra [3]. Phích cắm phải vừa khít; nếu lỏng, không dùng ổ đó [3]. Công an Hà Nội lưu ý công suất thiết bị phải phù hợp với dây dẫn để tránh quá tải, chập cháy [5].
Tắt khi ngủ, chọn máy tự ngắt
CPSC khuyên tắt máy sưởi khi ngủ [1] và không để máy chạy khi vắng nhà hoặc đang ngủ [3]. NFPA khuyên chọn máy tự tắt khi bị đổ, và tắt, rút điện khi rời phòng hoặc đi ngủ [2]. Đặt máy trên mặt phẳng, chắc chắn, nơi không dễ bị va đổ [3]. Chọn máy có dấu chứng nhận của phòng thử nghiệm độc lập [2]. Công an Hà Nội khuyến cáo luôn có người trông khi thiết bị sưởi hoạt động [5].
Chăn điện và đệm điện
- Tắt trước khi ngủ. Công an Hà Nội khuyên tắt chăn điện khi đã đủ ấm, không để qua đêm [4]. Đội Cứu hỏa London cho phép để qua đêm chỉ khi chăn có bộ điều nhiệt được thiết kế để dùng cả đêm [6]. Giữa hai lời khuyên, chúng tôi chọn cách chặt hơn: tắt trước khi ngủ.
- Không gấp khi dùng. Không dùng chăn khi còn gấp hoặc nhăn [7]. Luôn trải phẳng hoàn toàn, vì gấp hoặc dồn cục có thể làm nóng không đều và quá nhiệt [8].
- Cất đúng cách. Để chăn nguội hẳn rồi cuộn hoặc gấp lỏng [7]; gấp chặt có thể làm hỏng dây nhiệt và gây nguy cơ cháy [8].
- Kiểm tra và thay. Thay chăn ít nhất mỗi 10 năm [6][8]; không mua chăn cũ [6]. Thay ngay nếu vải sờn, có vết cháy xém, lộ dây, dây nguồn hỏng, hoặc bộ điều khiển kêu rè hay có mùi [6]. Đội cứu hỏa Essex khuyên nhờ thợ có chuyên môn kiểm tra chăn mỗi 3 năm [7].
- Không kết hợp. Không dùng cùng túi chườm nóng [6][7]; không dùng khi chăn ướt hoặc ẩm [7].
- Đệm sưởi. Kiểm tra chức năng hẹn giờ, tự ngắt và không để chạy liên tục [5].
Trẻ em, người cao tuổi, người giảm cảm giác
Công an Hà Nội khuyến cáo trẻ em và người cao tuổi không dùng chăn điện khi không có người lớn trông [4]. Các đội cứu hỏa ở Anh khuyên không dùng chăn điện nếu có tình trạng tiểu không tự chủ, đang bôi kem dưỡng ẩm (emollient) hoặc nằm đệm giảm áp [6][8]. Với người bị bệnh thần kinh ngoại biên ở bàn chân, tờ hướng dẫn của một bệnh viện NHS (Anh) khuyên không bao giờ đặt túi chườm nóng hay chăn điện trực tiếp lên bàn chân [9]. Nếu trong nhà có người đái tháo đường bị tê chân, nên hỏi bác sĩ đang theo dõi trước khi dùng chăn điện.
Khi nào gọi cấp cứu
- Thấy khói, lửa hoặc mùi khét từ máy sưởi, chăn điện, ổ cắm: đưa mọi người ra khỏi phòng và gọi 114 [5][10].
- Phích, ổ cắm hay dây nóng bất thường, chăn có vết xém: ngắt điện và ngừng dùng ngay [3][6].
- Có người bị bỏng do máy sưởi hoặc chăn điện, nhất là trẻ nhỏ, người cao tuổi, người giảm cảm giác ở chân: gọi 115 hoặc đưa đến cơ sở y tế [10].
- Có người bị điện giật, bất tỉnh hoặc khó thở: gọi 115 [10].
Điều chúng tôi chưa tìm được
- Không mở được trang hướng dẫn của Electrical Safety First (Anh) và trang chính thức của Cục Cảnh sát PCCC và CNCH; khuyến cáo Việt Nam trong bài lấy từ Công an Hà Nội qua Báo Pháp luật Việt Nam [4][5].
- Chưa có nguồn phân tích riêng rủi ro của sưởi dầu, đèn sưởi halogen hay sưởi gốm.
- Chưa có nguồn đáng tin về việc máy sưởi làm khô không khí phòng ngủ, nên bài không nêu.
- Chưa có số liệu Việt Nam về số vụ cháy, bỏng do máy sưởi hay chăn điện.
- Chưa mở được nguồn nào trực tiếp nói về bỏng do chăn điện ở người đái tháo đường; lời khuyên hỏi bác sĩ ở trên là lời khuyên thận trọng của chúng tôi.