Quy tắc
- Đặt bé nằm ngửa cho mọi giấc ngủ, cả ngày lẫn đêm, đến khi bé tròn 1 tuổi.
- Cho bé ngủ trên mặt phẳng, chắc, không nghiêng, chỉ phủ một tấm ga bọc vừa khít.
- Cho bé ngủ cùng phòng nhưng không chung giường với bố mẹ, ít nhất 6 tháng đầu.
- Không để gối, chăn, đệm quây, thú bông hay đồ có trọng lượng trong chỗ ngủ của bé.
- Mặc cho bé vừa đủ, không đội mũ trong nhà, ngừng quấn khi bé bắt đầu tập lẫy.
- Giữ bé và nhà không khói thuốc lá, không thuốc lá điện tử.
- Nếu mắc màn, nhét chặt mép màn dưới nệm và kéo căng.
Vì sao
Nằm ngửa mỗi lần ngủ
Mỗi năm ở Mỹ có khoảng 3.500 trẻ nhũ nhi tử vong liên quan đến giấc ngủ [1]. Viện Sức khỏe Trẻ em Quốc gia Mỹ (NICHD) khuyến cáo đặt bé nằm ngửa cho mọi giấc ngủ đến khi tròn 1 tuổi [2]. Bé quen nằm ngửa mà bị đặt nằm sấp hoặc nghiêng, dù chỉ một giấc, có nguy cơ đột tử (SIDS) cao tới 45 lần [2].
Mặt phẳng, chắc, không nghiêng
Bề mặt "chắc" là bề mặt trở lại hình dạng ban đầu nhanh khi ấn xuống [2]. Bề mặt nghiêng không an toàn vì bé có thể trượt xuống và đầu gập về phía trước [2]. Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) coi mọi bề mặt nghiêng quá 10 độ là không an toàn để ngủ [3]. Nếu bé ngủ quên trên ghế ô tô, xe đẩy, xích đu hay địu, hãy chuyển bé sang mặt phẳng chắc, nằm ngửa càng sớm càng tốt [3]. NICHD mô tả mặt ngủ an toàn phải phẳng như mặt bàn, không như võng [2]. Võng rất phổ biến trong nhà Việt, và theo tiêu chí này nó không phải chỗ ngủ an toàn cho bé; nệm lún cũng vậy [2] [3].
Cùng phòng, không chung giường
Hãy để chỗ ngủ riêng của bé sát giường bố mẹ, trong cùng phòng, ít nhất 6 tháng đầu [2] [3]. Theo AAP, ngủ cùng phòng như vậy có thể giảm nguy cơ SIDS tới 50% [3]. AAP khuyến cáo không ngủ chung giường với bé trong bất kỳ hoàn cảnh nào, kể cả với trẻ sinh đôi [3].
Nguy cơ tăng rõ trong các trường hợp sau [3]:
- người lớn mệt, đã uống rượu, dùng cần sa hoặc thuốc gây buồn ngủ: nguy cơ cao hơn 10 lần;
- bé dưới 4 tháng tuổi: cao hơn 5 đến 10 lần;
- bé sinh non hoặc nhẹ cân: cao hơn 2 đến 5 lần;
- người nằm cùng hút thuốc lá, thuốc lá điện tử, hoặc mẹ đã hút khi mang thai.
Ngủ quên cùng bé trên sofa, ghế bành hoặc đệm ngồi làm nguy cơ tử vong liên quan giấc ngủ cao tới 67 lần [3]; sofa và ghế bành không bao giờ an toàn cho bé ngủ [2].
Khi bố mẹ có thể ngủ quên cùng bé
AAP không đưa ra cách "ngủ chung an toàn", nhưng nêu các bước giảm hại khi bố mẹ có thể thiếp đi lúc cho bú hoặc dỗ bé [3]:
- trước khi ngủ, đưa bé về chỗ ngủ riêng;
- nếu có thể ngủ quên trên giường cùng bé, dọn hết gối, chăn và mọi thứ có thể che mặt, đầu, cổ bé hoặc làm bé quá nóng;
- nếu lỡ ngủ quên, đưa bé về chỗ ngủ riêng ngay khi tỉnh dậy;
- tránh ngủ quên cùng bé trên sofa hoặc ghế mềm.
Chỗ ngủ trống trơn
Gối, đệm quây, chăn bông, ga không bọc khít và đồ chơi mềm làm tăng nguy cơ kẹt, ngạt và vướng thắt; đồ có trọng lượng cũng không được để gần bé [3] [2]. Không đeo núm vú giả vào cổ bé hay kẹp vào quần áo khi bé ngủ [3].
Không quá nóng, cẩn trọng khi quấn
Bé chỉ cần mặc thêm một lớp so với mức người lớn thấy dễ chịu, và không đội mũ trong nhà sau khi đã về từ bệnh viện [3]. Đổ mồ hôi, ngực nóng, da nóng hoặc đỏ bừng là dấu hiệu bé đang quá nóng [3] [2].
Quấn bé không làm giảm nguy cơ SIDS [3] [2]. Nếu quấn, luôn đặt bé nằm ngửa, không quấn chặt tới mức cản thở hay cản cử động hông, và ngừng quấn khi bé có vẻ muốn lật, thường khoảng 3 đến 4 tháng, có khi sớm hơn [3].
Không khói thuốc, bú mẹ và núm vú giả
Hút thuốc khi mang thai làm tăng mạnh nguy cơ SIDS; giữ thai kỳ và quanh bé không khói thuốc lá lẫn thuốc lá điện tử [2]. Cho bé bú sữa mẹ ít nhất 6 tháng đầu [2]. Núm vú giả giúp giảm nguy cơ SIDS kể cả khi rơi ra sau khi bé đã ngủ; với bé bú mẹ, chỉ dùng khi việc bú đã ổn định [3].
Màn chống muỗi
Hướng dẫn của AAP và NICHD không nói riêng về màn. CDC Mỹ hướng dẫn với cũi trẻ: nhét mép màn dưới nệm hoặc dùng màn chạm sàn, và kéo căng màn để tránh nguy cơ nghẹt cho trẻ nhỏ [4].
Khi nào gọi cấp cứu / đi khám
Gọi cấp cứu 115 hoặc đưa bé đến cơ sở y tế ngay nếu bé [5]:
- tái, mềm nhũn, không phản ứng hoặc rất khó đánh thức;
- có cơn ngừng thở dài hơn 10 giây, thở rên, thở gắng sức hoặc tím quanh môi;
- co giật, người cứng hoặc giật liên tục không dừng khi bế;
- da tái, nổi vân và lạnh bất thường khi chạm;
- dưới 3 tháng tuổi mà nhiệt độ từ 38°C trở lên (trừ sốt sau tiêm chủng không kèm dấu hiệu khác), hoặc nhiệt độ dưới 36°C khi đo lại nhiều lần;
- nôn ra dịch màu xanh lá.
Bé đổ mồ hôi, ngực nóng, da đỏ bừng khi ngủ là đang quá nóng: bớt lớp mặc [3].
Điều chúng tôi chưa tìm được
- Chưa tìm thấy trang chính thức của Bộ Y tế Việt Nam về ngủ an toàn cho trẻ dưới 1 tuổi; các con số ở đây là dữ liệu Mỹ [1] [3] [2].
- Chưa có số liệu Việt Nam về tử vong liên quan giấc ngủ ở trẻ nhũ nhi, cũng chưa có nghiên cứu đo riêng về võng, gối chặn hay tập quán ngủ chung giường trong nhà Việt.
- Chưa có hướng dẫn ngủ an toàn nào đánh giá riêng màn chống muỗi [4].
- Chưa đọc được toàn văn khuyến cáo AAP 2022 và báo cáo kỹ thuật; chi tiết lấy từ bản tóm tắt [1] và trang phụ huynh của AAP [3].