Quy tắc
- Không sạc xe đạp điện, xe máy điện trong phòng ngủ hay khi cả nhà đã ngủ. Sạc xong, rút điện trước giờ đi ngủ.
- Không sạc xe ở cầu thang, hành lang hay lối ra duy nhất của nhà.
- Không sạc điện thoại, sạc dự phòng dưới gối, trong chăn hay trên đệm. Đặt trên mặt cứng, thoáng.
- Chỉ dùng bộ sạc đi kèm hoặc chính hãng, đúng thông số. Không dùng pin, sạc trôi nổi hay xe đã độ chế.
- Pin phồng, nóng bất thường, có mùi lạ: ngừng dùng, rút điện, để xa đồ dễ cháy.
- Pin bốc khói: ra khỏi phòng, đóng cửa lại, gọi 114. Đừng ở lại dập lửa.
Vì sao
Pin hỏng cháy nhanh hơn bạn kịp phản ứng
"Thoát nhiệt" (thermal runaway) xảy ra khi cell pin sinh nhiệt nhanh hơn tốc độ tỏa nhiệt, tự làm mình hỏng thêm và có thể lan sang cell bên cạnh [1]. Nguyên nhân gồm sạc quá mức, chập mạch, va đập, nhiệt độ cao và lỗi sản xuất; hư hỏng có thể bắt đầu bên trong trước khi bên ngoài thấy dấu hiệu [1].
Viện Nghiên cứu An toàn Cháy (FSRI, thuộc UL Research Institutes) cùng Sở Cứu hỏa New York đốt thử xe scooter điện trong nhà dựng mô phỏng. Khi bị sạc quá mức, khối pin rời thoát nhiệt sau khoảng 65 phút, xe nguyên chiếc sau khoảng 1 giờ 50 phút, và lửa bùng 13 giây sau làn khói đầu tiên [2]. Trong phòng ngủ đóng cửa, phòng cháy toàn phần (flashover) trong vòng 30 giây kể từ lúc thấy khói, và sau 35 giây khí độc cùng nhiệt đã vượt ngưỡng nhóm nghiên cứu dùng để ước tính mất khả năng thoát thân [3]. Nhóm tác giả viết người trong phòng có thể không kịp thoát [2]. Cánh cửa đóng, dù là cửa rỗng ruột, làm chậm nhiệt và khí CO lan sang phòng khác [3]. Vì thế quy tắc là ra ngoài và đóng cửa, không ở lại dập.
Xe điện sạc trong nhà
Tại New York, cháy pin lithium-ion làm chết 18 người năm 2023 và 6 người năm 2024, dù số vụ cháy gần như không đổi (268 và 277) [4]. Sở Cứu hỏa New York (FDNY) cho rằng một phần nhờ người dân sạc xe ngoài trời; năm 2025, tính đến 16/12, có 1 người chết [4][5]. FDNY khuyến cáo không sạc trong phòng ngủ, chỉ sạc trên sàn, tránh gần cửa ra vào và cắm thẳng ổ tường, không dùng dây nối [6].
Tại London, lính cứu hỏa xử lý 206 vụ cháy xe đạp điện và scooter điện năm 2025, mức cao nhất từng ghi nhận, và có 5 người chết từ 2023 đến 2025 [7]. Nguyên nhân thường là pin hỏng, bộ chuyển đổi xe đạp thường thành xe điện và bộ sạc, nhất là hàng mua trực tuyến không đạt chuẩn [7]. Sở Cứu hỏa London (LFB) cho biết lúc sạc là lúc pin dễ hỏng nhất và khuyên không sạc khi không có người trông hay khi mọi người đang ngủ [8]. Ở Mỹ, Ủy ban An toàn Sản phẩm Tiêu dùng (CPSC) ghi nhận ít nhất 208 vụ cháy hoặc quá nhiệt và 19 người chết từ 1/2021 đến 28/11/2022 [9], và khuyên không bao giờ sạc khi đang ngủ [10].
Ở Việt Nam, Cục Cảnh sát PCCC và CNCH (Bộ Công an) khuyến cáo tuyệt đối không sạc xe điện qua đêm, ngừng sạc trước khi đi ngủ, không sạc liên tục quá 8 giờ, chờ bình nguội khoảng 20 phút sau khi chạy, sạc ở nơi thoáng 0–35°C xa đồ dễ cháy, và thay pin phồng hoặc nứt [11]. Cảnh sát PCCC tỉnh Phú Thọ nêu 4 nguyên nhân chính: sạc quá lâu hoặc qua đêm, pin và sạc không chính hãng, tự độ chế, và sạc trong không gian kín gần vật dễ cháy [12]. Vụ cháy nhà trọ phố Trung Kính (Hà Nội) ngày 24/5/2024 làm 14 người chết; Công an TP Hà Nội xác định nguyên nhân là chập mạch đường dây điện tại khu để xe máy điện, nhưng nguồn không nói xe nào đang sạc [13].
Sạc điện thoại trên giường: rủi ro nhỏ nhưng có thật
Theo trả lời yêu cầu thông tin của LFB, London có 17 vụ cháy do điện thoại hoặc bộ sạc điện thoại trong 2016–2023, không tách theo vị trí [14]. Chỉ riêng năm 2025 có 206 vụ cháy xe điện [7]. Rủi ro cháy từ điện thoại thấp hơn xe điện rất nhiều, nhưng không bằng không.
Rủi ro thứ hai là nhiệt. Hướng dẫn an toàn iPhone của Apple khuyên không ngủ đè lên máy, củ sạc hay đế sạc không dây khi đang cắm điện, không đặt chúng dưới chăn, gối hay dưới người, vì tiếp xúc lâu với bề mặt ấm có thể gây khó chịu hoặc tổn thương [15]. Bộ Công an khuyến cáo không sạc điện thoại, máy tính qua đêm [16]. Sạc dự phòng cũng dùng pin lithium và không nên sạc qua đêm hay liên tục thời gian dài [17].
Bộ sạc và pin không rõ nguồn gốc
FDNY khuyên chỉ dùng pin, thiết bị có chứng nhận UL hoặc của phòng thử nghiệm được công nhận, và bộ sạc của nhà sản xuất [6]. CPSC khuyên không dùng pin do người không đủ chuyên môn sửa đổi [10], và cho rằng tuân thủ tiêu chuẩn UL 2272, UL 2849 làm giảm đáng kể nguy cơ cháy [9]. Cảnh sát PCCC Phú Thọ lưu ý pin và sạc không chính hãng thường thiếu mạch bảo vệ [12].
Khi nào gọi cấp cứu
- Pin, xe hay bộ sạc bốc khói, tóe lửa, nổ hoặc cháy: báo mọi người, ra khỏi phòng, đóng cửa sau lưng, gọi 114 [12][17]. Từ khói đến cháy toàn phòng có thể dưới một phút [3].
- Chỉ khi còn an toàn: ngắt nguồn điện, giữ khoảng cách 5–10 m [12]. Pin có thể cháy lại sau khi lửa đã tắt [1].
- Có người hít phải khói, khó thở, lơ mơ hoặc bị bỏng: gọi 115.
- Pin phồng, chảy dịch, nóng bất thường, có mùi khét: ngừng dùng ngay, dời khỏi đồ dễ cháy nếu an toàn [6][17].
Điều chúng tôi chưa tìm được
- Số liệu toàn quốc chính thức về vụ cháy và người chết do sạc xe điện ở Việt Nam, kể cả riêng nhà ống. Chúng tôi chỉ tìm được khuyến cáo và từng vụ việc.
- Số vụ cháy do sạc điện thoại trong phòng ngủ, hay xác suất cho một hộ gia đình [14].
- Số liệu riêng cho sạc dự phòng và đế sạc không dây.