Formaldehyde, VOC và nệm trong phòng ngủ

Chương này hỏi formaldehyde và các hợp chất hữu cơ bay hơi (volatile organic compounds, VOC) trong phòng ngủ đến từ đâu, ở mức nào, và được so với ngưỡng nào. Ở các khảo sát quốc gia châu Âu, formaldehyde trong phòng ngủ thường quanh 20 µg/m³, thấp hơn giá trị hướng dẫn 100 µg/m³ trung bình 30 phút của Tổ chức Y tế Thế giới (World Health Organization, WHO). Nhà mới sửa sang ở Trung Quốc có thể cao hơn nhiều lần. Nệm và chính người ngủ là nguồn VOC sát vùng thở. Tổng VOC (total VOC, TVOC) không phải chỉ số sức khoẻ, và bằng chứng chúng tôi tìm được nối formaldehyde hay VOC với giấc ngủ chỉ là quan sát với giấc ngủ tự báo cáo.

Nguồn formaldehyde và nồng độ trong phòng ngủ#

Formaldehyde là một aldehyde dạng khí, có mùi hăng, thoát ra từ nhiều vật liệu trong nhà. Theo WHO, nguồn chính trong nhà không hút thuốc là vật liệu xây dựng và sản phẩm tiêu dùng (WHO, 2010). Phát thải từ vật liệu mới có thể kéo dài vài tháng, đặc biệt khi độ ẩm tương đối và nhiệt độ trong nhà cao. Cùng chương của WHO ghi rằng gần người hút thuốc trong phòng, nồng độ có thể vượt 200 µg/m³. Trang chỉ số formaldehyde tóm tắt cách đo.

Bộ Y tế Canada (Health Canada) liệt kê nguồn chính là gỗ ép dùng keo chứa formaldehyde, như ván dăm, ván sợi mật độ trung bình và ván ép, cùng đồ nội thất (Health Canada, 2021). Nhiệt độ và độ ẩm cao làm vật liệu thoát khí nhiều hơn. Nguồn thoát khí giảm dần, nhưng có thể mất vài tuần, đôi khi vài tháng hoặc vài năm.

Theo suy luận của chúng tôi SL, khí hậu nóng ẩm ở Việt Nam là điều kiện mà cả WHO và Health Canada mô tả là làm tăng và kéo dài phát thải, nhưng chưa có số đo trong nước để kiểm định.

Ba khảo sát phòng ngủ ở châu Âu#

Ba khảo sát quốc gia đo formaldehyde ngay trong phòng ngủ, được trích trong tài liệu WHO. Ở Anh, khảo sát của Building Research Establishment (1997–1999) lấy mẫu 3 ngày tại 833 phòng ngủ. Trung bình nhân là 22,2 µg/m³, bách phân vị 95 là 61,2 µg/m³, tối đa 171 µg/m³. Ở Đức, khảo sát môi trường quốc gia Đức GerES IV (German Environmental Survey) giai đoạn 2003–2006 đặt ống lấy mẫu thụ động 1 tuần trong 586 phòng ngủ của trẻ em và thiếu niên chọn ngẫu nhiên. Trung bình nhân là 23,3, bách phân vị 95 là 47,7, tối đa 68,9 µg/m³.

Ở Pháp, khảo sát của Đài quan sát Chất lượng Không khí Trong nhà (OQAI) giai đoạn 2003–2005 lấy mẫu thụ động 7 ngày tại 554 phòng ngủ của 567 nhà. Trung vị (theo cách đọc bảng, chưa đối chiếu lại) là 19,6, bách phân vị 95 là 46,7, tối đa 86,3 µg/m³. Cả ba khảo sát đều ở khí hậu ôn đới, nên không suy trực tiếp ra nhà ở Việt Nam.

WHO còn tổng hợp các khảo sát nhà ở không giới hạn trong phòng ngủ, được gom vào bảng dưới (WHO, 2010). Ở Arizona, số liệu đến từ Khảo sát Quốc gia về Đánh giá Phơi nhiễm ở Người (National Human Exposure Assessment Survey, NHEXAS). Ở Helsinki, số liệu đến từ khảo sát phơi nhiễm ô nhiễm không khí ở dân cư đô thị châu Âu (EXPOLIS). Các khảo sát dùng thống kê khác nhau, nên không so trực tiếp được. Số NHEXAS còn dẫn cùng tài liệu tham khảo với nghiên cứu Áo, có thể là lỗi trích dẫn trong tài liệu WHO.

Canada và Nhật Bản#

Health Canada tổng hợp rằng từ đầu thập niên 1990, formaldehyde trong nhà ở Canada dao động 2,5–88 µg/m³, trung bình khoảng 30–40 µg/m³ (Health Canada). Theo số liệu WHO tổng hợp (WHO, 2010), ở Nhật Bản, khảo sát quốc gia năm 1996 tại 230 nhà cho trung bình 78 µg/m³, khoảng 5–600 µg/m³. Khảo sát năm 2005 tại 1.181 nhà cho trung bình 31 µg/m³, tối đa 300, sau khi quy chuẩn xây dựng hạn chế vật liệu phát thải formaldehyde. Hai khảo sát dùng hai mẫu nhà khác nhau, nên không tách được ảnh hưởng của quy định khỏi tuổi nhà.

Acetaldehyde trong phòng ngủ ở Nhật Bản#

Một khảo sát Nhật khác dùng ống khuếch tán đo VOC ở phòng khách và phòng ngủ của 116 nhà mùa đông và 66 nhà mùa hè (VOC concentrations in houses in Japan, 2024; trang DOAJ không ghi tên tác giả; tác giả, tập và DOI chưa xác minh). Phần lớn VOC dưới hướng dẫn quốc gia. Ngoại lệ là acetaldehyde mùa đông, vượt hướng dẫn 48 µg/m³ của Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản ở 12,9% phòng ngủ và 14,7% phòng khách. Formaldehyde và VOC cao hơn ở nhà có thông gió không cân bằng.

Trung Quốc: 238 µg/m³ hay khoảng 30 µg/m³?#

Số liệu Trung Quốc chênh nhau nhiều nhất, và sự chênh lệch đó là một phần nội dung của chương. WHO dẫn số liệu đo 1999–2006 tại khoảng 6.000 căn hộ đô thị mới sửa sang: formaldehyde trung bình 238 µg/m³, trong khi ngoài trời khoảng 12 µg/m³ (WHO, 2010). Theo WHO 2010, ở Trung Quốc việc kiểm tra xem nhà ở có vượt mức tối đa 100 µg/m³ hay không là bắt buộc, nên có nhiều số liệu quan trắc ở nhà mới.

Tại Tây An, nhóm của Chang đo VOC và formaldehyde ở 471 phòng nhà dân và 58 phòng nơi công cộng trong giai đoạn 2014–2015 (Chang và cs., 2017). Các nhà được đo 6–48 tháng sau khi hoàn thiện nội thất. Formaldehyde dao động 0,02–0,45 mg/m³, và 83,6% nhà ở được chọn vượt chuẩn 0,1 mg/m³ của GB/T 18883-2002. TVOC phần lớn dưới chuẩn.

Cùng nghiên cứu ghi formaldehyde và TVOC trong phòng ngủ hơi cao hơn phòng khách. Formaldehyde tương quan dương mạnh với nhiệt độ và độ ẩm trong nhà, nhưng phần chúng tôi đọc được không có hệ số. Theo dõi hằng tháng 3 nhà mới với 11 phòng trong 1 năm cho thấy nồng độ giảm theo thời gian thông gió, rõ nhất sau mùa hè.

Ngược lại, 42 nhà đô thị ở Trùng Khánh cho formaldehyde trung bình trong nhà 30,12 µg/m³, chỉ hơi cao hơn ngoài trời 27,80 µg/m³ (Li và cs., 2019). Tốc độ phát thải ước tính là 61,82 ± 52,39 µg/m²·giờ ban ngày và 49,69 ± 42,13 µg/m²·giờ ban đêm. Mức ngoài trời khoảng 28 µg/m³ ở đây cao bất thường so với 12 µg/m³ trong số liệu WHO dẫn.

Lý do khả dĩ của chênh lệch gồm cách chọn mẫu và thời gian từ khi hoàn thiện. Giai đoạn trước hay sau khi chuẩn vật liệu chặt hơn, mùa đo và việc đóng cửa khi lấy mẫu cũng khác nhau. Theo suy luận của chúng tôi SL, câu hỏi có nghĩa là "nhà nào, bao lâu sau khi sửa, đo trong điều kiện nào".

Ở Thiên Tân, một khảo sát tại chỗ 399 nhà đo trong phòng ngủ trẻ em qua các mùa (Sun và cs., 2024). Tốc độ trao đổi khí tương quan nghịch với TVOC, formaldehyde và chất hoá dẻo diisobutyl phthalate (DiBP) trong bụi. Khảo sát không đo giấc ngủ.

Ngưỡng formaldehyde: cùng chất, nhiều con số#

Tờ thông tin của WHO năm 2010 nêu giá trị hướng dẫn formaldehyde 0,1 mg/m³, tức 100 µg/m³, trung bình 30 phút (WHO, 2010). Mục tiêu là ngăn kích ứng cảm giác (sensory irritation) ở dân số chung. Trong chương formaldehyde của hướng dẫn, mức 0,125 mg/m³ với phơi nhiễm trong nhà 24 giờ được xem là an toàn với toàn dân số về kích ứng cảm giác, kể cả kích ứng mạn tính và trẻ em. Đó là giá trị trung gian dùng để rút ra hướng dẫn, không phải giá trị hướng dẫn.

WHO cũng ghi nhận một phần đáng kể dân số có thể ngửi thấy formaldehyde ở mức bằng hoặc dưới 0,1 mg/m³. Ngưỡng mùi thấp tới khoảng 0,1 mg/m³ được báo cáo ở phụ nữ. Theo suy luận của chúng tôi SL, mùi không phải phép đo: người kém nhạy mùi có thể không ngửi thấy dù nồng độ vượt ngưỡng, và ngửi thấy mùi chưa chắc đã vượt ngưỡng.

Health Canada đặt hai giá trị hướng dẫn cho nhà ở (Health Canada). Giá trị 123 µg/m³ (100 phần tỉ theo thể tích, parts per billion, ppb) trung bình 1 giờ dựa trên kích ứng mắt. Giá trị 50 µg/m³ (40 ppb) trung bình 8 giờ dựa trên triệu chứng hô hấp ở trẻ em. Ở đây ppb là phần tỉ (parts per billion) theo thể tích.

Tiêu chuẩn chất lượng không khí trong nhà của Trung Quốc GB/T 18883-2022 ban hành ngày 11/7/2022 và có hiệu lực từ 1/2/2023. Theo một bảng so sánh thứ cấp, tiêu chuẩn đặt formaldehyde 80 µg/m³ trung bình 1 giờ, chặt hơn mức 100 µg/m³ của bản 2002 (RESET). Bảng này do một tổ chức có hệ thống chứng nhận riêng công bố, và chúng tôi chưa đọc được bảng 1 của văn bản gốc.

Các con số này không mâu thuẫn về số đo. Chúng khác nhau vì thời gian trung bình và tác động tới hạn khác nhau. Một giờ kích ứng mắt và tám giờ triệu chứng hô hấp ở trẻ em là hai câu hỏi khác nhau. Theo suy luận của chúng tôi SL, với một đêm ngủ dài khoảng 7–9 giờ, mốc 8 giờ của Health Canada là giá trị chính thức có thời lượng gần nhất trong các giá trị trên. Đây là nhận xét về thời lượng, không phải khuyến nghị chọn ngưỡng.

Nệm, người ngủ và vùng thở#

Theo suy luận của chúng tôi SL, phần lớn số liệu ở mục trước lấy mẫu ở giữa phòng, trong khi mũi người ngủ nằm sát mặt nệm.

Nệm cũi trong buồng thử#

Nhóm của Boor thử 20 nệm cũi trẻ em mới và cũ của 10 nhà sản xuất trong buồng phát thải, phân tích bằng sắc ký khí–khối phổ (Boor và cs., 2014). Tốc độ phát thải TVOC theo diện tích trung bình là 56 µg/m²·giờ ở 23 °C và 139 µg/m²·giờ ở 36 °C, gần nhiệt độ cơ thể. Đây là thí nghiệm trên mẫu vật liệu, không có người.

Trong một buồng lớn có hình nộm nhiệt (thermal manikin) mô phỏng trẻ sơ sinh nằm trên nệm, TVOC ở vùng thở cao hơn không khí chung trong phòng 1,8–2,4 lần. Khí trong lỗ xốp của nệm cao hơn 7,5–21 lần. Theo suy luận của chúng tôi SL, máy đo đặt trên tủ đầu giường hay giữa phòng vì vậy có thể đánh giá thấp phơi nhiễm thật của trẻ nằm trên nệm; với người lớn, điều này chưa được đo. Vấn đề vị trí đặt máy được bàn kỹ trong chương về đo không khí phòng ngủ.

Nệm cũi mới phát thải TVOC cao hơn nệm cũi đã dùng. Thông cáo của Đại học Texas tại Austin nêu nệm mới phát thải khoảng 4 lần nệm cũ, trung bình 87,1 so với 22,1 µg/m²·giờ (Đại học Texas tại Austin, 2014). Con số này đến từ thông cáo; tóm tắt bài gốc chỉ nói nệm mới phát thải nhiều hơn. Phát thải còn phụ thuộc loại xốp, với polyurethane phát nhiều loại VOC hơn polyester, và phụ thuộc lớp bọc. Nghiên cứu do Quỹ Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ và chương trình hợp tác Bắc Âu có cơ quan Tekes của Phần Lan tài trợ.

Hoá chất bán bay hơi trong nệm trẻ em#

Hợp chất hữu cơ bán bay hơi (semi-volatile organic compounds, SVOC) bay hơi chậm hơn VOC và hay bám vào bụi. Nhóm của Vaezafshar phân tích 16 nệm trẻ em mới ở Canada, đo 45 SVOC (Vaezafshar và cs., 2025). Họ phát hiện 21 hợp chất thuộc 4 nhóm: ortho-phthalate, este organophosphate, benzophenone và salicylate.

Một nệm vượt giới hạn 0,1% di-n-butyl phthalate (DnBP) của Canada. 5 nệm có trên 0,1% DiBP, di-n-octyl phthalate (DnOP) hoặc diisononyl phthalate (DiNP), là những chất bị giới hạn trong đồ chơi nhưng không bị giới hạn trong nệm. Khi thử phát thải ở 8 nệm, số hợp chất phát ra tăng từ 12 ở nhiệt độ phòng lên 20 ở nhiệt độ cơ thể, và 21 khi thêm sức nặng cơ thể. Đây là phân tích vật liệu và thử phát thải trong phòng thí nghiệm, không đo giấc ngủ hay phơi nhiễm ở trẻ thật.

Người ngủ cũng là một nguồn#

Nhóm của Molinier đo VOC theo thời gian thực trong nhiều tuần tại nhà ở có người ở bình thường ở Hoa Kỳ (tóm tắt gợi ý chỉ một nhà) (Molinier và cs., 2024). Trong phòng ngủ khi ngủ, gần 100 VOC và chất khác có phát thải cao. Trong đó có sản phẩm oxy hoá dầu da và thành phần sản phẩm chăm sóc cá nhân.

Nói cách khác, ở nhà được đo, chính người ngủ là một nguồn VOC đáng kể trong phòng ngủ, không chỉ vật liệu.

Bằng chứng về giấc ngủ#

Chúng tôi chưa tìm được nghiên cứu nào đo trực tiếp formaldehyde hay VOC trong phòng ngủ đồng thời với giấc ngủ đo bằng đa ký giấc ngủ (polysomnography, PSG) hay actigraphy. Hai nghiên cứu gần nhất đều dùng chỉ báo gián tiếp và giấc ngủ do cha mẹ báo cáo.

Nghiên cứu lớn hơn là khảo sát cắt ngang toàn quốc 186.470 trẻ 6–18 tuổi ở Trung Quốc, giai đoạn 2012–2018 (Wang và cs., 2024). 89.732 trẻ, tức 48%, sống trong nhà có sửa sang trong 2 năm trước. Nhóm này đi kèm tỉ lệ rối loạn giấc ngủ tổng cao hơn (OR 1,3; KTC 95% 1,2–1,4). Liên quan mạnh hơn khi nhà dùng nhiều loại vật liệu sửa sang.

Phơi nhiễm ở đây là cha mẹ báo cáo có sửa nhà, không phải hoá chất được đo. Giấc ngủ được đo bằng thang rối loạn giấc ngủ cho trẻ em (Sleep Disturbance Scale for Children) bản tiếng Trung, do cha mẹ trả lời. "Sửa nhà" là chỉ báo thô của formaldehyde và VOC, nhưng nó còn đi kèm bụi, tiếng ồn và thu nhập. Tóm tắt không liệt kê các biến được hiệu chỉnh.

Nghiên cứu thứ hai là nghiên cứu bệnh–chứng ở trẻ 3–14 tuổi, gồm 427 trẻ viêm mũi dị ứng và 1.046 trẻ không viêm mũi (Wang và cs., 2022). Sơn tường dạng nhũ tương trong nhà đi kèm ra mồ hôi nhiều khi ngủ (OR 2,779; KTC 95% 1,332–5,796). Trẻ viêm mũi dị ứng ngáy nhiều hơn, 8,7% so với 2,9%. Bằng chứng này yếu: một nghiên cứu, kết cục tự báo cáo, không đo hoá chất và nhiều phép so sánh. Địa điểm được ghi là Vô Tích (Trung Quốc), nhưng chúng tôi chưa xác minh được chi tiết này.

TVOC: tổng số không phải chỉ số sức khoẻ#

TVOC là tổng nồng độ của nhiều VOC khác nhau, gộp thành một con số. Báo cáo số 19 của chương trình Hợp tác châu Âu về chất lượng không khí trong nhà (European Collaborative Action, ECA) năm 1997 kết luận thẳng về con số này (ECA, 1997). Không thể đưa ra hướng dẫn chính xác mức TVOC nào đáng lo về sức khoẻ và tiện nghi. TVOC cũng không thể dùng làm đại diện cho cường độ hay mức chấp nhận được của bất kỳ tác động nào.

Cùng báo cáo ghi phần lớn mức TVOC đo trong môi trường không công nghiệp dưới 1 mg/m³ và hiếm khi vượt 25 mg/m³. Trong thí nghiệm buồng với một hỗn hợp cố định 22 VOC, mùi được nhận biết ở 3–5 mg/m³. Phản ứng chủ quan và suy giảm thần kinh–hành vi được báo ở 25 mg/m³ trên người từng có triệu chứng hội chứng bệnh toà nhà (sick building syndrome). Một nghiên cứu khác với cùng hỗn hợp lại không thấy bằng chứng thuyết phục về rối loạn thần kinh–hành vi.

ECA đề xuất rằng số đọc trên 0,3 mg/m³ của đầu dò tích hợp đơn giản nên kích hoạt phân tích chi tiết từng chất. Đây là mức sàng lọc để đo kỹ hơn, không phải ngưỡng tác động. Trang chỉ số TVOC trình bày thêm cách đọc con số này.

Các thang phân bậc#

Thang phơi nhiễm TVOC do Mølhave đề xuất chia bốn khoảng. Dưới 0,2 mg/m³ là tiện nghi, 0,2–3 là vùng đa yếu tố, 3–25 là khó chịu, trên 25 mg/m³ là độc. Báo cáo ECA lưu ý các khoảng này được khái quát từ tài liệu, không suy từ dữ liệu liều–đáp ứng đã kiểm chứng. Theo báo cáo, TVOC chỉ có cơ sở tài liệu liên quan tới kích ứng cảm giác, không cho ung thư, dị ứng hay tác động thần kinh. Theo quan sát của chúng tôi SL, nhiều ứng dụng và máy đo gia dụng dùng các mốc kiểu này để tô màu "tốt" hay "xấu".

Cơ quan Môi trường Đức (Umweltbundesamt, UBA) năm 2007 phân năm bậc TVOC theo vệ sinh (UBA, 2007). Mức ≤ 0,3 mg/m³ là "an toàn vệ sinh". Mức 0,3–1 là "còn an toàn nếu từng chất không vượt giá trị hướng dẫn". Mức 1–3 là "đáng chú ý", 3–10 là "đáng báo động", và trên 10 là "không chấp nhận được". Đây là giá trị vệ sinh, không phải ngưỡng độc học, và bậc thứ hai đi kèm điều kiện về từng chất.

Mục tiêu TVOC trong các tiêu chuẩn và hệ thống chứng nhận công trình khác nhau nhiều (RESET). Các hệ RESET, WELL, LEED v5 O+M và Fitwel đặt 400–500 µg/m³. GB/T 18883-2022 đặt 600 µg/m³ trung bình 8 giờ. BOMA BEST đặt 1.000 µg/m³. Tiêu chuẩn SS 554 của Singapore đặt 1.000 ppb, được RESET quy đổi thành 2.300 µg/m³; phép quy đổi phụ thuộc chất được chọn làm quy chiếu. Thời gian trung bình cũng khác nhau, và nguồn so sánh là một tổ chức chứng nhận có sản phẩm riêng.

Máy đo TVOC giá rẻ#

Máy đo TVOC gia dụng thường dùng cảm biến bán dẫn oxit kim loại (metal oxide, MOX). Một đánh giá trong phòng ngủ có người ở tại Glasgow (Moreno-Rangel và cs., 2018) và một đánh giá trong buồng thử (Demanega và cs., 2021), đọc cùng nhau, dẫn tới một nhận định chung. Số TVOC tuyệt đối của máy giá rẻ không đáng tin. Sự kiện phát thải tăng vọt thì phần lớn thiết bị phát hiện được. Chương về đo không khí phòng ngủ và trang máy đo chất lượng không khí trình bày số liệu chi tiết.

Tinh dầu khuếch tán và hương liệu#

Mục này chỉ bàn phần hoá học không khí của tinh dầu và hương liệu. Những gì tinh dầu được cho là làm với giấc ngủ được bàn ở Tập 4 Chất và giấc ngủ.

Tinh dầu bay hơi trong phòng#

Nhóm của Su đo không khí trong phòng khi bay hơi ba loại tinh dầu oải hương, khuynh diệp và tràm trà, chọn qua một khảo sát toàn quốc ở Đài Loan (Su và cs., 2007). So với nền, TVOC tăng từ 0,48 lên 0,74 phần triệu (parts per million, ppm). CO₂ tăng từ 435,47 lên 543,21 ppm, và carbon monoxide tăng từ 0,47 lên 1,48 ppm. Bụi PM10, tức hạt có đường kính từ 10 µm trở xuống, không đổi. Phương pháp bay hơi, đốt nến hay điện, chưa rõ; theo suy luận của chúng tôi SL, việc carbon monoxide tăng gợi ý có đốt.

Nồng độ các terpene đạt linalool 0,092–0,787 mg/m³, eucalyptol 0,007–0,856 mg/m³, terpinen-4-ol 0,029–0,978 mg/m³ và D-limonene 0,004–0,153 mg/m³. Tác giả lưu ý các chất này có thể tạo formaldehyde và sol khí hữu cơ thứ cấp khi có ozone. Nghiên cứu không đo giấc ngủ.

Terpene gặp ozone: buồng thí nghiệm và đo thực địa#

Như chương về máy lọc khí, ozone và cây xanh đã trình bày, Uỷ ban Tài nguyên Không khí California (California Air Resources Board, CARB) được ghi nhận (qua diễn giải, chưa đối chiếu nguyên văn) là nêu ozone có thể phản ứng với terpene tạo formaldehyde (CARB). Trong buồng phản ứng 198 L của một báo cáo hội nghị, khi trộn khí phát thải của ba sản phẩm tẩy rửa và thơm phòng chứa terpene với ozone, formaldehyde là sản phẩm oxy hoá chính (Destaillats và cs., 2005).

Đo thực địa cho bức tranh nhỏ hơn về formaldehyde. Tại một spa xông tinh dầu ở Đài Loan có điều hoà cục bộ, ozone nền thấp, ở mức 17,2–21,4 ppb (Huang và cs., 2012). TVOC và terpene tăng đáng kể khi dùng tinh dầu, và hạt hữu cơ thứ cấp đường kính 30–130 nm xuất hiện. Formaldehyde chỉ dao động 0,021–0,024 ppm, không thay đổi có ý nghĩa trong quá trình xông. Dù vậy, tiêu đề và kết luận của bài vẫn nói về sự hình thành formaldehyde.

Lý do khả dĩ của khác biệt về độ lớn gồm ozone trong nhà thấp, thông gió pha loãng, và formaldehyde nền che lấp phần tăng nhỏ. Điểm nhất quán ở hai nguồn có đo hạt (Destaillats và cs.; Huang và cs.) là hạt siêu mịn xuất hiện. Độ lớn phần formaldehyde tăng thêm ở mức ozone trong nhà thông thường hiện chưa rõ.

Hạt cụm nano từ máy khuếch tán#

Nhóm của Patra đo tại một nhà thử nghiệm của Đại học Purdue ở Indiana (Patra và cs., 2024). Máy khuếch tán ba loại tinh dầu, gồm bergamot, cam chanh và một hỗn hợp có tên "thieves", đẩy tổng monoterpene và monoterpenoid đỉnh lên 133–387 ppb. Terpene phản ứng với ozone nền trong nhà, 16,5–19,1 ppb ở các lượt khuếch tán, tạo sol khí cụm nano cỡ 1–3 nm. Trung vị đỉnh khoảng 1,7 × 10⁸ hạt/cm³.

Theo ước tính của nhóm, liều hô hấp hạt cụm nano do sản phẩm thơm tạo ra tương đương hoặc vượt liều từ các nguồn hạt sơ cấp như bếp gas và động cơ diesel. Phép so sánh tính theo số hạt, không theo khối lượng hay độc tính. Hạt cỡ 1–3 nm chưa có dữ liệu độc tính chuẩn. Tốc độ tạo mầm tới khoảng 10⁵ hạt/cm³ mỗi giây, cao hơn nhiều bậc so với sự kiện tạo hạt ngoài trời.

Thông cáo của Đại học Purdue ước tính 100 tỉ tới 10 nghìn tỉ hạt nano dưới 3 nm có thể lắng đọng trong đường hô hấp sau 20 phút phơi nhiễm sản phẩm thơm (Đại học Purdue). Con số áp cho sản phẩm thơm nói chung.

Về liên kết ngành, một đồng tác giả thuộc GRIMM Aerosol Technik, hãng sản xuất thiết bị đo hạt dùng trong nghiên cứu, và một đồng tác giả khác thuộc DURAG Inc. cùng tập đoàn. Nghiên cứu cũng nhận tài trợ từ Quỹ Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ, ASHRAE (hiệp hội kỹ sư ngành sưởi, lạnh và điều hoà không khí), Đại học Purdue và Quỹ Alfred P. Sloan.

Điều chưa biết#

• Chúng tôi chưa tìm được nghiên cứu công bố mở nào đo formaldehyde hay TVOC trong nhà hoặc phòng ngủ tại Việt Nam, ở Hà Nội hay Thành phố Hồ Chí Minh.
• Chúng tôi chưa tìm được nghiên cứu nào đo trực tiếp formaldehyde hay VOC trong phòng ngủ đồng thời với giấc ngủ đo bằng PSG hoặc actigraphy. Bằng chứng hiện có dùng chỉ báo gián tiếp như sửa nhà và giấc ngủ tự báo cáo.
• Chúng tôi không đọc được toàn văn nghiên cứu của Molinier và cs., nên thiếu số nhà, số lần trao đổi khí mỗi giờ và CO₂ phòng ngủ khi ngủ.
• Chúng tôi chưa đọc được văn bản gốc GB/T 18883-2022; các giá trị lấy qua nguồn thứ cấp của một tổ chức chứng nhận.
• Chúng tôi chưa có số đo định lượng về hệ số tăng phát thải formaldehyde theo nhiệt độ, ví dụ phần trăm mỗi độ C; nguồn tìm được chỉ mô tả định tính.
• Độ lớn phần formaldehyde do terpene và ozone tạo thêm ở mức ozone trong nhà thông thường chưa rõ, và độc tính của hạt cụm nano 1–3 nm chưa có dữ liệu chuẩn.