Từ điển · Nhóm Không khí · Mục 5 trên 8
Ngủ trong phòng mới sơn
Mốc quy chiếu
Thợ sơn xong buổi chiều, tối cả nhà dọn vào ngủ luôn cho kịp; đóng cửa bật điều hoà, mùi sơn hăng hắc, nằm một lúc thấy cay mắt, hơi nhức đầu.
Nếu bạn nhận ra cảnh này, mục từ dưới đây là về nó.
Sơn, vecni và các sản phẩm chứa dung môi là nguồn chất hữu cơ bay hơi (VOC) trong nhà [1]. Theo EPA (Mỹ), nồng độ nhiều VOC trong nhà thường cao hơn ngoài trời, tới 10 lần; trong và ngay sau một số hoạt động như cạo tẩy sơn, mức có thể gấp 1.000 lần nền ngoài trời [1]. Tác động EPA liệt kê gồm kích ứng mắt, mũi, họng, nhức đầu, mất phối hợp và buồn nôn [1].
Phát thải từ sơn giảm theo thời gian, nhưng không đều. Trong thí nghiệm buồng mô phỏng một phòng ở (25 m³) của Phòng thí nghiệm quốc gia Lawrence Berkeley, nồng độ cao nhất xuất hiện trong vài giờ đầu sau khi sơn; với ethylene glycol, 60% tổng lượng phơi nhiễm cộng dồn rơi vào 48 giờ đầu [2]. Một số chất khác giảm chậm hơn: nồng độ Texanol (chất trợ tạo màng) chỉ giảm khoảng 3,5 lần trong khoảng 10 ngày thí nghiệm [2]. Báo cáo kỹ thuật của EPA về sơn latex ghi phần lớn Texanol phát ra trong vài ngày đầu, còn các glycol phát ra kéo dài nhiều tháng, vì giai đoạn sau bị giới hạn bởi quá trình khuếch tán bên trong lớp sơn khô [3].
Nhãn 'VOC thấp' cần đọc đúng. Quy định thường giới hạn hàm lượng VOC trong sơn, tính bằng gam trên lít [4]; con số này nói về thành phần trong thùng, không phải lượng khí phát ra phòng. Tạp chí ngành sơn PCI lưu ý sản phẩm quảng cáo ít hoặc không có VOC vẫn có thể phát thải đáng kể VOC vào không khí trong nhà [4]. Chứng nhận dựa trên phát thải đo bằng buồng thử, ví dụ phương pháp chuẩn của Sở Y tế công cộng California (CDPH v1.2): mẫu được ổn định 10 ngày, thử trong buồng 96 giờ, đo lần cuối ở ngày thứ 14, rồi mô phỏng nồng độ trong lớp học hay văn phòng [5]. Trong thí nghiệm Berkeley, hai loại sơn 'không VOC' có tốc độ phát thải thấp hơn hẳn sơn thường, nhưng vẫn phát ra một lượng nhỏ hợp chất bị oxy hoá [2].
Nhóm Berkeley kết luận tăng thông gió vừa phải trong lúc thi công và một thời gian ngắn sau đó là biện pháp thực tế nhất, và khuyến nghị duy trì thông gió tăng cường lâu hơn ba ngày [2].
Tự kiểm tối nay
(1) Ghi lại ngày sơn xong, loại sơn (gốc nước hay gốc dung môi) và thông tin trên nhãn: hàm lượng VOC (g/L) hay chứng nhận phát thải đo bằng buồng thử [4][5]. (2) Trong ít nhất 3 ngày đầu, mở cửa sổ và bật quạt hút hoặc quạt thổi ra ngoài; nếu được, ngủ phòng khác trong 48 giờ đầu, giai đoạn chiếm phần lớn phơi nhiễm với một số chất [2]. (3) Mỗi tối trước khi vào phòng, chú ý mùi, cay mắt, rát họng, nhức đầu; ghi mức độ theo ngày để thấy xu hướng giảm. (4) Nếu có máy đo VOC gia dụng, đo cùng giờ, cùng vị trí (đầu giường) mỗi ngày và chỉ đọc xu hướng tăng giảm. (5) Giới hạn: cảm biến TVOC gia dụng không cho biết là chất nào và thường không chính xác về giá trị tuyệt đối; hết mùi không có nghĩa là hết phát thải, vì một số chất phát ra kéo dài nhiều tháng [3].
Vì sao mục này khó
Mùi sơn nhạt đi nhanh nên người ta nghĩ phòng đã 'sạch'. Thực tế phát thải chia hai giai đoạn: bay hơi mạnh vài ngày đầu và phần kéo dài nhiều tuần, nhiều tháng [2][3]. Nhãn 'VOC thấp' thường được hiểu là 'không phát thải', trong khi nó chủ yếu nói về hàm lượng trong thùng sơn [4]. Đóng kín cửa bật điều hoà làm giảm trao đổi khí, nên nồng độ trong đêm có thể cao hơn ban ngày khi mở cửa; đây là suy luận của chúng tôi từ vai trò của thông gió trong thí nghiệm [2].
Đừng nhầm với
Mục này
Ngủ trong phòng mới sơn
Hay bị nhầm
Nếu mùi lạ chỉ xuất hiện khi bật máy lọc khí, máy ion, và hết khi tắt máy, nghi ozone từ máy. Mùi có cả khi máy tắt, đúng phòng mới sơn, thì nghiêng về sơn.
Mục này
Ngủ trong phòng mới sơn
Hay bị nhầm
Mùi nệm, gối foam, đồ gỗ công nghiệp mới tập trung quanh món đồ đó và vẫn còn khi phòng không sơn lại. Nếu mùi nồng đều khắp tường, xuất hiện ngay sau khi sơn và giảm rõ trong vài ngày đầu, nghiêng về sơn.
Mục này
Ngủ trong phòng mới sơn
Ngột ngạt do CO2 không có mùi hắc và không gây cay mắt. Cay mắt, rát họng, mùi dung môi trong phòng vừa sơn là dấu hiệu của VOC; cả hai đều đỡ khi tăng thông gió.
Nguồn
- U.S. EPA. Volatile Organic Compounds' Impact on Indoor Air Quality. đọc toàn văn · tra cứu 2026-10-30
- Hodgson AT, Shimer DA (1999). Techniques for Reducing Exposures to Volatile Organic Compounds Associated with New Construction and Renovation. E.O. Lawrence Berkeley National Laboratory / California Air Resources Board. đọc toàn văn · tra cứu 2026-10-30
- Acurex Environmental Corp.; U.S. EPA Air Pollution Prevention and Control Division. Test methods for determining short and long term VOC emissions from latex paint (báo cáo kỹ thuật, OSTI ID 642852). đọc tóm tắt · tra cứu 2026-10-30
- PCI — Paint & Coatings Industry (01/07/2009). Specifying Green Paint Products? Consider VOC Emissions, Not Just VOC Content (bài do Air Quality Sciences, Inc. cung cấp). đọc toàn văn · tra cứu 2026-10-30
- California Department of Public Health (2017). Standard Method for the Testing and Evaluation of Volatile Organic Chemical Emissions from Indoor Sources Using Environmental Chambers, Version 1.2. đọc toàn văn · tra cứu 2026-10-30