Làm mẹ ở Việt Nam: ở cữ, gia đình, nghỉ thai sản và giấc ngủ

Chương này hỏi những điều kiện riêng của việc làm mẹ ở Việt Nam, gồm tập quán ở cữ, sự hỗ trợ của gia đình và người chồng, và các quy định về nghỉ thai sản, gắn với giấc ngủ của người mẹ tới đâu. Kết luận chính là các nguồn Việt Nam mô tả khá kỹ từng mảnh, nhưng chúng tôi chưa tìm được nghiên cứu nào đo cùng lúc tập quán ở cữ và giấc ngủ của mẹ. Ở cữ rất phổ biến trong các mẫu đã khảo sát, và không tập tục nào còn liên quan có ý nghĩa thống kê với điểm triệu chứng trầm cảm sau hiệu chỉnh trong nghiên cứu gốc ở Huế. Một tổng quan sau đó đã đọc quá kết quả này. Sự chia sẻ của chồng và hỗ trợ việc nhà đi kèm giấc ngủ hay sức khoẻ tâm thần tốt hơn trong vài mẫu một cơ sở hoặc một tỉnh. Luật đã nới thời gian nghỉ thai sản cho con thứ hai từ 01/7/2026. Về nghỉ thai sản thực tế, mẫu duy nhất có số liệu là một mẫu thuận tiện ở một bệnh viện tại TP.HCM năm 2024, trong đó 40,1% bà mẹ có nghỉ thai sản. Trong mẫu này, 37,4% người trả lời câu nghề nghiệp là người tự làm, vốn nằm ngoài phạm vi quy định nghỉ thai sản của Bộ luật Lao động SL.

Số đo giấc ngủ của mẹ sau sinh nằm ở chương Giấc ngủ sau sinh, cho con bú và trầm cảm. Ở đây các tập quán được mô tả như nguồn mô tả, không đánh giá tốt hay xấu.

Ở cữ trong các nguồn Việt Nam#

Huế: một mẫu nhiều điểm có tỉ lệ từng tập tục#

Nguồn định lượng đầy đủ nhất là một nghiên cứu cắt ngang năm 2010 ở 431 bà mẹ 1–6 tháng sau sinh tại 12 phường, xã của Thừa Thiên Huế (Murray và cs., 2015). Mẫu được chọn ngẫu nhiên hai giai đoạn ở thành phố và nông thôn. Các tác giả mô tả ở cữ là thời gian được tin là giúp người mẹ lấy lại sức sau sinh, gồm cả việc nghỉ ngơi bắt buộc ("enforced rest"). Theo Tập 12 — Giấc ngủ kiểu Việt, 100% bà mẹ theo ít nhất một tập tục, với thời gian ở cữ trung bình 57,56 ngày.

Tỉ lệ từng tập tục theo bảng kiểm tự báo cáo như sau. Có 77,3% (333/431) nằm sưởi ấm sau sinh, 85,1% ở nông thôn so với 69,4% ở thành thị. Bài không nói nguồn nhiệt. Có 61,7% không tắm trong 1–3 tháng sau sinh, 55,7% không gội đầu, 44,1% không xem tivi và 42,9% không đọc. Có 79,5% kiêng một số thức ăn, 64,1% ăn món đặc biệt, 62,6% dùng thuốc cổ truyền, 10,4% nịt bụng và 89,6% nút bông vào tai.

Tỉ lệ từ chối tham gia là 40,15%, vì vậy mẫu có thể không phản ánh hết những người được mời SL. Bài không có tỉ lệ riêng cho nghỉ ngơi bắt buộc hay kiêng gió, và không đo giấc ngủ của mẹ.

TP.HCM: niềm tin và dự định trước khi xuất viện#

Ở 278 sản phụ trước khi xuất viện tại Khoa Phụ sản, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM (3–5/2024), một nghiên cứu cắt ngang hỏi về niềm tin ở cữ (Đỗ Thanh Thùy và cs., 2025). Có 96% đồng ý với việc ở cữ để phục hồi sức khoẻ, với thời gian dự định trung bình 60 ± 60,03 ngày (0–365). Độ lệch chuẩn bằng trung bình cho thấy phân bố rất lệch. Về từng nội dung, 74,1% đồng ý kiêng quan hệ tình dục và 51,8% đồng ý với việc nghỉ ngơi, hạn chế di chuyển. Có 47,1% đồng ý ở trong phòng kín tránh gió, và 43,9% đồng ý mặc ấm, đội mũ, đeo găng.

Điểm kiến thức chăm sóc hậu sản trung bình là 42,24 ± 8,83 trên tối đa 60. Điểm đồng ý với các hoạt động ở cữ là 79,19 ± 12,23 trên thang 28–140. Tương quan giữa hai điểm này là r = −0,009 (p = 0,887), không có ý nghĩa thống kê. Mức đồng ý ở cữ khác nhau theo tôn giáo (p = 0,019). Nó tương quan nghịch yếu với thu nhập (r = −0,122; p = 0,043): thu nhập thấp hơn đi kèm mức đồng ý cao hơn.

Đây là niềm tin và dự định, không phải thực hành đã quan sát, ở một cơ sở. Nguồn chúng tôi đọc là bản đăng lại trên vnras.com, chưa đối chiếu với trang tạp chí gốc.

Vùng dân tộc thiểu số: kiến thức và mô tả dân tộc học#

Ở 3 xã miền núi khó khăn của huyện Võ Nhai (Thái Nguyên), 2024–2025, 173 phụ nữ trong 42 ngày sau sinh, chọn thuận tiện, được phỏng vấn tại nhà (Bùi Thị Lan Thanh và cs., 2025). Người Mông chiếm 43,4% mẫu. Có 94,8% biết nội dung về chế độ ăn và ngủ sau sinh, nhưng chỉ 42,2% đạt kiến thức chăm sóc sau sinh chung. Trong thảo luận nhóm, cán bộ y tế xã kể phụ nữ Tày kiêng tắm trong tháng đầu. Nghiên cứu đo kiến thức, không đo giấc ngủ; lời kể về kiêng tắm không có tỉ lệ.

Một bài mô tả dân tộc học về người Thái ở Bản Yên, xã Mường Mìn, huyện Quan Sơn (Thanh Hoá) ghi tháng ở cữ gọi là "bươn pháy", tức "tháng lửa" (Mai Văn Tùng, 2019). Sản phụ nằm bên bếp lửa và chỉ rời bếp sau 4–5 ngày, khi gia đình làm lễ rời bếp lửa ("nhá pháy"), rồi về nằm ở gian buồng cũ. Trong một tháng, sản phụ quấn khăn lên đầu, thắt bụng và không đến nhà người khác. Ngay sau khi cắt rốn, trẻ được đặt trong một cái mẹt cạnh cửa, rồi mới được đưa vào nằm cạnh mẹ bên bếp lửa. Bài ghi sản phụ không nằm ngay sau sinh mà ngồi, "ngồi mỏi lại vào nằm". Đây là bài đăng trên một trang web, không ghi nơi công bố gốc và không có phần phương pháp; nó mô tả một bản, không đo giấc ngủ.

Ở Thái Bình, một nghiên cứu dân tộc học phỏng vấn tại nhà 20 bà mẹ 3–6 tháng sau sinh, từng mắc đái tháo đường thai kỳ (4–5/2023) (Dang và cs., 2025). Phần bàn luận viết thời gian ở cữ đòi hỏi người mẹ nghỉ ở nhà nhiều nhất có thể, nhưng lời kể của người tham gia khác đi. Khi trẻ ngủ kém, người mẹ thường không có thời gian nghỉ vì phải thức dỗ con. Khi không có người giúp, việc nhà thường do người mẹ gánh một mình. Có 12/20 người sống trong gia đình nhiều thế hệ.

Cả năm nguồn mô tả tập quán hoặc niềm tin quanh ở cữ, và không nguồn nào đo giấc ngủ của mẹ. Ngược lại, nghiên cứu duy nhất đo giấc ngủ sau sinh bằng thiết bị ở TP.HCM, nêu ở chương Giấc ngủ sau sinh, cho con bú và trầm cảm, không hỏi về tập quán ở cữ. Vì vậy câu hỏi nằm sưởi, kiêng gió hay nằm phòng kín liên quan gì với giấc ngủ của mẹ chưa có số liệu Việt Nam để trả lời SL.

Ở cữ và trầm cảm sau sinh: một kết quả bị đọc quá#

Nghiên cứu Huế có đo triệu chứng trầm cảm bằng Thang trầm cảm sau sinh Edinburgh (Edinburgh Postnatal Depression Scale, EPDS), dù không đo giấc ngủ (Murray và cs., 2015). Ở phân tích hai biến, một số tập tục đi kèm điểm EPDS khác nhau. Không xem tivi, không tắm, không gội và không đọc đi kèm điểm cao hơn; dùng thuốc cổ truyền và ăn món đặc biệt đi kèm điểm thấp hơn. Với nằm sưởi, điểm EPDS trung bình là 8,1 ± 5,07 ở người nằm sưởi và 7,2 ± 5,41 ở người không, khác biệt không có ý nghĩa thống kê. Số ngày ở cữ chỉ tương quan yếu với điểm EPDS. Trong mô hình đa biến, không tập tục nào và cả số ngày ở cữ đều không còn ý nghĩa thống kê. Các tác giả kết luận tập quán ở cữ không liên quan với triệu chứng trầm cảm.

Một tổng quan tài liệu năm 2021 về 18 nghiên cứu trầm cảm sau sinh ở Việt Nam giai đoạn 2010–2020 lại dẫn nghiên cứu Huế như sau (Nguyen và cs., 2021). Tổng quan viết rằng các tập tục bắt đầu ngay sau sinh, kéo dài tuỳ văn hoá, "là yếu tố nguy cơ" của trầm cảm sau sinh. Cách viết này khái quát từ kết quả hai biến, trong khi kết quả hai biến đi theo cả hai chiều và không còn sau hiệu chỉnh SL. Đây không phải tổng quan hệ thống có đánh giá chất lượng. Nó cũng không nhất quán về tỉ lệ: tóm tắt ghi 8,2–48,1%, còn thân bài ghi 8,2–37,1%.

Đọc từ bài gốc, nghiên cứu Huế không cho thấy ở cữ là yếu tố nguy cơ hay yếu tố bảo vệ đối với triệu chứng trầm cảm sau hiệu chỉnh. Nó cũng không nói gì về giấc ngủ, vì giấc ngủ không được đo SL.

Nghỉ ngơi sau sinh ở Hà Nam#

Một thuần tập dựa vào dân số ở 6 xã nông thôn chọn ngẫu nhiên trong 116 xã của tỉnh Hà Nam cho một kết quả khác về nghỉ ngơi sau sinh (Nguyen và cs., 2015). Rối loạn tâm thần thường gặp được chẩn đoán bằng phỏng vấn lâm sàng có cấu trúc (Structured Clinical Interview for DSM-IV Axis I Disorders, SCID-I) do bác sĩ tâm thần thực hiện. Trong 211 phụ nữ có đủ số liệu, 71 người có rối loạn ở lần đánh giá đầu, cuối thai kỳ hoặc 4–6 tuần sau sinh. Trong năm đầu, tỉ lệ mới mắc là 13% (8–19) và tỉ lệ hồi phục là 70% (59–80).

Ở 71 phụ nữ này, người chỉ quay lại công việc thường ngày từ 30 ngày sau sinh trở đi có khả năng hồi phục cao hơn. Tỉ số chênh (odds ratio, OR) hiệu chỉnh in trong bài là 14,4, kèm khoảng tin cậy (KTC) 95% 3,1–31,2 không cân quanh ước lượng trên thang log, có thể là lỗi in; chúng tôi chỉ dùng chiều liên quan SL. Có người hỗ trợ việc nhà và chăm trẻ đi kèm OR hiệu chỉnh 3,4 (1,1–12,7). Với kết cục hồi phục chiếm 70%, OR không đọc được như tỉ số nguy cơ SL. Các tác giả gọi khoảng thời gian này là "nghỉ ngơi theo quy định", nhưng biến trong bảng là thời điểm quay lại công việc thường ngày, không phải từng tập tục ở cữ. Nghiên cứu không đo giấc ngủ.

Hai kết quả Huế và Hà Nam không mâu thuẫn trực tiếp SL. Hà Nam đo hồi phục rối loạn theo chẩn đoán lâm sàng, với phơi nhiễm là thời điểm quay lại việc thường ngày. Huế đo triệu chứng trầm cảm cắt ngang, với phơi nhiễm là tổng số ngày và từng tập tục ở cữ. Không gộp được chúng thành nhận định "ở cữ bảo vệ sức khoẻ tâm thần".

Gia đình, người chồng và đêm của người mẹ#

Người chồng và giấc ngủ trong thai kỳ#

Số liệu Việt Nam về gia đình và giấc ngủ chủ yếu đo trong thai kỳ; phần còn lại ở chương Giấc ngủ khi mang thai.

Ở 380 thai phụ ba tháng cuối tại Bệnh viện Phụ sản TP. Cần Thơ (1–9/2025), rối loạn giấc ngủ được xếp theo Chỉ số chất lượng giấc ngủ Pittsburgh (Pittsburgh Sleep Quality Index, PSQI) trên 5 điểm (Võ Ngọc Bảo Châu và cs., 2026). Người không được chồng quan tâm chia sẻ có rối loạn giấc ngủ ở 68/79 người, so với 167/301 ở người được chia sẻ. Theo phép tính của chúng tôi từ số đếm, đó là 86% so với 55% SL. Bài báo cáo OR 4,96 (KTC 95% 2,52–9,76), yếu tố có OR lớn nhất trong bài. Với kết cục phổ biến như vậy, OR lớn hơn nhiều so với tỉ số nguy cơ SL.

Cùng mẫu, rối loạn giấc ngủ gặp nhiều hơn ở thai phụ có áp lực công việc (163/201 so với 72/179), có chồng hút thuốc (104/139 so với 131/241) và có chồng uống rượu (90/121 so với 145/259). Bài in các tỉ số 2,02; 1,38 và 1,33 và gọi chúng là OR. Tính lại từ số đếm, các tỉ số này trùng tỉ số tỉ lệ hiện mắc (prevalence ratio, PR), còn OR thô khoảng 6,4; 2,5 và 2,3 SL. Bài không ghi tỉ số nào đã hiệu chỉnh, vì vậy chúng chỉ cho chiều liên quan SL.

Ở 250 thai phụ từ 28 tuần tại Bệnh viện Đa khoa Đồng Nai (7/2025–2/2026), mô hình đa biến giữ lại hai yếu tố gia đình (Trần Thị Kim Thanh và cs., 2026). Đó là không sống cùng gia đình, với tỉ số chênh hiệu chỉnh (adjusted odds ratio, aOR) 4,13 (1,19–14,4), và chồng làm việc xa nhà, aOR 5,55 (1,27–24,3). Cùng mô hình có các aOR từ 24,7 đến 79,0 với khoảng tin cậy trải tới hàng trăm. Ở mẫu 250 người với 9 biến trong mô hình, điều này cho thấy ước lượng rất không chính xác, vì vậy chúng tôi chỉ dùng chiều liên quan SL.

Mẫu thứ ba, 420 thai phụ khám ngoại trú tại cùng bệnh viện ở Cần Thơ, nằm ở chương Giấc ngủ khi mang thai. Cả ba phân tích đều cắt ngang, mỗi mẫu ở một cơ sở; người ngủ kém có thể đánh giá sự chia sẻ của chồng kém hơn SL.

Ai thức đêm với trẻ#

Chúng tôi chưa tìm được nghiên cứu Việt Nam nào đo trực tiếp ai trong gia đình chia ca chăm trẻ ban đêm. Nghiên cứu đo giấc ngủ sau sinh bằng vòng đeo tay ở TP.HCM tự nêu đây là hạn chế: sự san sẻ việc chăm trẻ ban đêm của người nhà không được đưa vào (Kang và cs., 2026). Lời kể ở Thái Bình, nêu ở trên, cho thấy khi không có người giúp, người mẹ thức dỗ con và gánh việc nhà (Dang và cs., 2025). Ở Hà Nam, hỗ trợ việc nhà và chăm trẻ đi kèm khả năng hồi phục cao hơn (Nguyen và cs., 2015).

Ba nguồn cùng gợi ý lượng việc ban đêm và việc nhà người mẹ gánh là một phần của câu chuyện giấc ngủ sau sinh, nhưng chưa nguồn nào đo nó cùng với giấc ngủ SL.

Nghỉ thai sản và các quy định quanh giấc ngủ của người mẹ#

Các quy định dưới đây được thuật lại theo văn bản, với ngày hiệu lực theo điều khoản thi hành. Số hiệu và ngày hiệu lực của Bộ luật Lao động đã đối chiếu trên cổng văn bản Chính phủ. Tình trạng hiệu lực hiện nay của từng điều chưa kiểm được trên cổng văn bản pháp luật chính thức. Với Nghị định 145/2020/NĐ-CP, tình trạng "còn hiệu lực" chỉ theo cơ sở dữ liệu của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam.

Nghỉ thai sản của mẹ, sau sửa đổi năm 2025#

Điều 139 Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14 quy định thời gian nghỉ thai sản. Khoản 1 của điều này đã được sửa bởi khoản 1 Điều 29 Luật Dân số số 113/2025/QH15, thông qua ngày 10/12/2025, hiệu lực từ 01/7/2026 (Quốc hội, 2025). Theo văn bản sửa đổi, lao động nữ được nghỉ thai sản trước và sau sinh 6 tháng. Trường hợp sinh con thứ hai, thời gian này là 7 tháng. Thời gian nghỉ trước sinh không quá 2 tháng; sinh đôi trở lên thì từ con thứ hai, mỗi con được thêm 1 tháng.

Người mẹ có thể đi làm lại khi đã nghỉ ít nhất 4 tháng, nếu báo trước, được người sử dụng lao động đồng ý và có xác nhận của "cơ sở khám bệnh, chữa bệnh" rằng đi làm sớm không có hại cho sức khoẻ. Trước 01/7/2026, thời gian nghỉ thai sản là 6 tháng cho mọi lần sinh. Điều 139 áp dụng cho lao động nữ có hợp đồng lao động. Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (Điều 53 khoản 1) dẫn chiếu thời gian này cho người đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc; Văn bản hợp nhất Bộ luật Lao động 18/VBHN-VPQH năm 2026 đã đưa sửa đổi này vào.

Người cha, khám thai và dưỡng sức#

Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15, thông qua ngày 29/6/2024 và hiệu lực từ 01/7/2025, quy định ngày nghỉ của lao động nam khi vợ sinh (Quốc hội, 2024). Mức thường là 5 ngày làm việc. Người cha được 7 ngày khi vợ phải phẫu thuật hoặc sinh con dưới 32 tuần tuổi, và 14 ngày khi vợ sinh đôi phải phẫu thuật. Khi vợ sinh đôi, mức là 10 ngày; từ 01/7/2026, Luật Dân số mở mức 10 ngày cho cả trường hợp vợ sinh con thứ hai. Người cha phải bắt đầu nghỉ trong 60 ngày kể từ ngày vợ sinh.

Thời gian này ngắn hơn nhiều so với 6–7 tháng của người mẹ; sau 5–14 ngày làm việc, người cha không còn thời gian nghỉ hưởng chế độ thai sản SL. Cùng luật quy định nghỉ khám thai và nghỉ dưỡng sức sau thai sản (xem bảng); thời gian dưỡng sức là nghỉ sau chế độ thai sản, không phải thời gian ở cữ.

Người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện đã đóng từ đủ 6 tháng trong 12 tháng trước khi sinh được trợ cấp thai sản 2.000.000 đồng cho mỗi con. Khoản này áp dụng cho mẹ sinh con hoặc cha có vợ sinh con, chỉ một người hưởng. Đây là khoản tiền một lần; chế độ tự nguyện không có thời gian nghỉ hưởng lương như Điều 139 SL.

Làm đêm, giờ nghỉ cho con bú và phòng vắt sữa#

Điều 137 khoản 1 Bộ luật Lao động 2019 cấm bố trí lao động nữ mang thai từ tháng thứ 7 làm việc ban đêm, làm thêm giờ và đi công tác xa (Quốc hội, 2019). Mốc là tháng thứ 6 nếu làm việc ở vùng cao, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo. Điểm a này không có ngoại lệ. Giờ làm việc ban đêm theo Điều 106 là từ 22 giờ đến 06 giờ sáng hôm sau. Trước mốc tháng thứ 7 (tháng thứ 6 ở vùng cao, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo), Điều 137 không cấm bố trí làm đêm SL.

Người đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi cũng không bị bố trí làm đêm, làm thêm giờ hay đi công tác xa, nhưng điểm này có ngoại lệ "trừ trường hợp được người lao động đồng ý". Lời dẫn của khoản này dùng chữ "người lao động", không ghi "lao động nữ". Theo cách đọc của nhóm biên tập, điểm b vì vậy có thể áp dụng cho cả người cha nuôi con nhỏ; chúng tôi chưa tìm được văn bản hướng dẫn xác nhận cách hiểu này SL. Làm ca đêm và sức khoẻ sinh sản được bàn ở chương Làm ca đêm, chu kỳ kinh và khả năng sinh sản.

Theo Điều 137 khoản 4, lao động nữ nuôi con dưới 12 tháng tuổi được nghỉ mỗi ngày 60 phút trong thời gian làm việc, vẫn hưởng đủ lương. Nghị định 145/2020/NĐ-CP ngày 14/12/2020, hiệu lực từ 01/02/2021, ghi rõ 60 phút này dùng "để cho con bú, vắt, trữ sữa, nghỉ ngơi" (Chính phủ, 2020). Nếu người lao động không có nhu cầu nghỉ và làm việc với sự đồng ý của người sử dụng lao động, họ được trả thêm tiền lương cho thời gian đó. Nghị định chỉ bắt buộc lắp phòng vắt, trữ sữa mẹ ở nơi sử dụng từ 1.000 lao động nữ trở lên; dưới ngưỡng này chỉ là khuyến khích.

Không quy định nào trong bảng nhắc trực tiếp đến giấc ngủ của người mẹ. Chúng liên quan đến giấc ngủ một cách gián tiếp, qua thời gian người mẹ ở nhà với trẻ, giờ nghỉ khi đã đi làm lại và việc ai có thể chia ca đêm SL.

Từ văn bản đến thực tế#

Bao nhiêu bà mẹ thật sự được nghỉ#

Số liệu duy nhất chúng tôi tìm được về nghỉ thai sản thực tế đến từ nghiên cứu ở 197 bà mẹ 1 tháng sau sinh tại Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM (7–12/2024) (Kang và cs., 2026). Trong mẫu, 40,1% (79/197) có nghỉ thai sản, có lương hoặc không lương. Trong 171 người có dữ liệu nghề nghiệp, 37,4% tự làm, theo bảng là nông hoặc ngư nghiệp. Nhóm nhân viên tư nhân chiếm 42,7%, công chức, viên chức chiếm 18,7%.

Người tự làm nằm ngoài phạm vi của Điều 139 và chỉ có thể nhận khoản trợ cấp một lần nếu đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện SL. Bài không báo cáo giấc ngủ theo nhóm có hay không nghỉ thai sản. Mẫu là một bệnh viện tuyến cuối ở thành phố lớn, chọn thuận tiện. Nghiên cứu do Cơ quan Hợp tác Quốc tế Hàn Quốc tài trợ.

Giờ nghỉ cho con bú ở các nhà máy tham gia Better Work#

Báo cáo năm 2019 của chương trình Better Work Việt Nam, do Tổ chức Lao động Quốc tế và Tổ chức Tài chính Quốc tế thực hiện, đánh giá 331 nhà máy từ 01/01/2017 đến 30/06/2018 (ILO và IFC, 2019). Có 9% nhà máy không cho thời gian nghỉ cho con bú, và 1% (4 nhà máy) không trả lương cho giờ nghỉ này. Báo cáo ghi nhận có công nhân biết quyền nhưng chấp nhận làm việc trong giờ nghỉ cho con bú để được trả tiền làm thêm. Nghị định 145/2020/NĐ-CP, có hiệu lực sau giai đoạn đánh giá này, cho phép trả thêm lương khi không nghỉ; quy định đó có thể tạo động cơ tương tự, nhưng chúng tôi chưa tìm được số liệu thực hiện sau năm 2021 SL.

Cùng báo cáo ghi một số nhà máy biện minh cho các thực hành phân biệt bằng lý do lao động mang thai và nuôi con nhỏ làm gián đoạn dây chuyền; báo cáo coi đây là phân biệt đối xử. Số liệu thuộc thời Bộ luật Lao động 2012, chỉ từ các nhà máy tham gia chương trình, và báo cáo không qua bình duyệt.

Nhà nước tự đánh giá#

Một báo cáo tổng kết thực hiện Nghị định 145/2020/NĐ-CP của Bộ Nội vụ (Cục Tiền lương và Bảo hiểm xã hội) chưa có số và ngày, đăng trong hồ sơ dự thảo nghị định sửa đổi tháng 7/2026 (Bộ Nội vụ, 2026). Báo cáo ghi nhận nơi sử dụng dưới 1.000 lao động chưa có quy định lắp phòng vắt, trữ sữa mẹ. Việc theo dõi làm thêm giờ và làm đêm ở một số doanh nghiệp "còn chưa chặt chẽ", và cơ sở mầm non phục vụ con của lao động "còn thiếu". Báo cáo không có số liệu về lao động nữ mang thai làm đêm hay số doanh nghiệp có phòng vắt sữa. Đây không phải văn bản quy phạm.

Độ chắc chắn của các kết luận chính#

Mức dưới đây do nhóm biên tập chấm theo khung GRADE (Grading of Recommendations Assessment, Development and Evaluation) rút gọn, không phải do tác giả các nghiên cứu; cách chấm và lý do từng mức ở trang phương pháp và độ chắc chắn.

Điều chưa biết#

• Chúng tôi chưa tìm được nghiên cứu Việt Nam nào đo trực tiếp quan hệ giữa tập quán ở cữ (nằm sưởi, nằm than, kiêng gió, phòng kín) và giấc ngủ của mẹ. Nghiên cứu Huế đo tập tục nhưng không đo giấc ngủ; nghiên cứu ở TP.HCM đo giấc ngủ nhưng không đo tập tục.
• Chưa có số liệu định lượng về giấc ngủ của bà mẹ dân tộc thiểu số; dữ liệu hiện có chỉ là kiến thức (Võ Nhai) và mô tả dân tộc học (người Thái ở Thanh Hoá).
• Chưa có nghiên cứu Việt Nam nào đo ai trong gia đình chia ca chăm trẻ ban đêm cùng với giấc ngủ của mẹ; các số liệu về người chồng chủ yếu đo trong thai kỳ, ở mẫu một cơ sở.
• Chưa có số liệu chính thức hay khảo sát đại diện về tỉ lệ bà mẹ được nghỉ thai sản, được nghỉ 60 phút mỗi ngày, số doanh nghiệp có phòng vắt sữa, hay tỉ lệ người cha dùng ngày nghỉ khi vợ sinh.
• Chúng tôi chưa đọc được toàn văn Hướng dẫn quốc gia về các dịch vụ chăm sóc sức khoẻ sinh sản hiện hành, vì vậy chưa biết hướng dẫn nói gì về giấc ngủ của mẹ khi khám sau sinh.
• Chưa đối chiếu được tình trạng hiệu lực của các văn bản pháp luật trên cổng chính thức.