Từ điển · Nhóm Ẩm · Mục 1 trên 7
Ga, gối ẩm ngai ngái mùa nồm
Mốc quy chiếu
Tháng Ba ở Hà Nội, tường lấm tấm nước. Tối lên giường thấy vỏ gối hơi lạnh, sờ như vừa phơi chưa khô; úp mặt xuống ngửi thấy mùi ngai ngái dù ga mới thay được ba hôm.
Nếu bạn nhận ra cảnh này, mục từ dưới đây là về nó.
Xơ dệt luôn ngậm một lượng nước cân bằng với độ ẩm không khí; tỉ lệ nước so với khối lượng xơ khô gọi là độ hồi ẩm. Theo học liệu dệt may NPTEL, độ hồi ẩm quy ước của cotton là 8,5%, viscose 13%, polyester 0,4% [2]. Các giá trị này lấy ở điều kiện chuẩn khoảng 65% RH; khi độ ẩm tăng, xơ hút thêm nước. Trong thí nghiệm của Abedin và DenHartog, khi độ ẩm tăng từ 45% lên 85% RH, len tăng từ 3,46% lên gần 10%, viscose từ 2,66% lên gần 9%, còn polyester gần như không đổi [1]. Xơ cũng hút chậm: sau 3 giờ chưa phải mẫu nào đạt độ hồi ẩm dự kiến, và để cân bằng hẳn có thể mất tới 24 giờ [1].
Ngày nồm, độ ẩm trong nhà ở Bắc Bộ thường lên rất cao, gần bão hoà. Ga, vỏ gối cotton hay viscose khi đó giữ nhiều nước hơn hẳn so với ngày khô, nên sờ vào thấy 'nằng nặng', hơi lạnh. Cùng lý do, đồ phơi trong nhà lâu khô. Hướng dẫn của Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA) khuyên giữ độ ẩm trong nhà dưới 60%, lý tưởng 30–50%, và làm khô vật dụng bị ướt trong 24–48 giờ để nấm mốc không kịp phát triển [3]. Mùi mốc là dấu hiệu cần để ý: hướng dẫn của Chính phủ Anh ghi rằng mùi mốc mà không thấy vết mốc có thể có nghĩa là mốc nằm khuất sau bề mặt [4].
Theo diễn giải của chúng tôi, mùi ngai ngái của ga gối mùa nồm thường đến từ hai việc cùng lúc: vải ngậm nhiều nước hơn và lâu khô hơn, cộng với mồ hôi, dầu da tích lại sau mỗi đêm. Chúng tôi chưa tìm được nghiên cứu đọc được đo độ ẩm của ga gối trong mùa nồm ở Việt Nam.
Tự kiểm tối nay
(1) Đặt một ẩm kế ở đầu giường vài ngày nồm; ghi độ ẩm lúc đi ngủ và lúc thức dậy. Nếu thường xuyên trên 60%, môi trường phòng là nguyên nhân chính [3]. (2) Đọc nhãn thành phần xơ của ga, vỏ gối, ruột gối: cotton, viscose (rayon, modal, lyocell) hút ẩm nhiều; polyester hút rất ít [2]. (3) Ngửi riêng từng món: vỏ gối, ruột gối, ga, mặt nệm. Nếu chỉ ruột gối có mùi dù vỏ mới giặt, ruột gối đang ngậm ẩm. (4) So sánh ngày nồm với ngày hanh: nếu mùi biến mất khi trời khô, độ ẩm là yếu tố chính. (5) Thử giảm ẩm trong phòng vào buổi chiều (đóng cửa khi ngoài trời nồm, bật chế độ hút ẩm nếu điều hoà có) rồi ghi lại độ ẩm và mùi. (6) Giới hạn: ẩm kế gia dụng có sai số vài phần trăm; mũi người quen mùi rất nhanh, nên nhờ người khác ngửi khi bạn vừa từ ngoài vào.
Vì sao mục này khó
Vải ngậm ẩm không ướt sũng nên nhìn không thấy; người ta thường đổ cho 'giặt chưa sạch' hoặc 'bột giặt kém' rồi giặt lại, trong khi đồ vừa giặt lại phơi trong không khí gần bão hoà nên càng lâu khô. Mùi mốc cũng có thể đến từ chỗ khuất như ruột gối, mặt dưới nệm [4].
Đừng nhầm với
Mục này
Ga, gối ẩm ngai ngái mùa nồm
Hay bị nhầm
Nếu thay ga gối mới mà mùi vẫn còn, lật nệm xem mặt dưới có đốm mốc không. Mùi từ nệm thường đậm ở giữa và không hết sau khi giặt đồ giường.
Mục này
Ga, gối ẩm ngai ngái mùa nồm
Hay bị nhầm
Nồm là hiện tượng của cả căn phòng: tường, sàn, gương đọng giọt nước. Ga gối ẩm ngai ngái là chuyện của vải; nó đi kèm nồm nhưng có thể vẫn còn khi tường đã khô nếu ruột gối, chăn đã ngậm ẩm.
Mục này
Ga, gối ẩm ngai ngái mùa nồm
Hay bị nhầm
Nếu trong phòng ngủ có phơi quần áo, độ ẩm phòng tăng ngay cả ngày không nồm. Thử ngừng phơi trong phòng vài hôm rồi so mùi và số đo ẩm kế.
Nguồn
- Abedin F, DenHartog E. The exothermic effects of textile fibers during changes in environmental humidity: a comparison between ISO:16533 and dynamic hot plate test method. Fibers 2023;11(5):47. đọc toàn văn · tra cứu 2026-10-30
- NPTEL (chương trình học liệu mở của các IIT, Ấn Độ). FAQ: Moisture in Textiles — Module 14, khoá 116102029. đọc toàn văn · tra cứu 2026-10-30
- US Environmental Protection Agency (cập nhật 2026). A Brief Guide to Mold, Moisture and Your Home. đọc toàn văn · tra cứu 2026-10-30
- GOV.UK. Understanding and addressing the health risks of damp and mould in the home (hướng dẫn cho chủ nhà cho thuê). đọc toàn văn · tra cứu 2026-10-30