Từ điển · Nhóm Bề mặt nằm · Mục 7 trên 8
Tê, mỏi vai và tay khi nằm nghiêng
Mốc quy chiếu
Nửa đêm tỉnh dậy thấy cánh tay bên nằm dưới tê rần như kiến bò, phải lật người và vẩy tay mấy cái mới hết; sáng ra vai bên đó ê ẩm.
Nếu bạn nhận ra cảnh này, mục từ dưới đây là về nó.
Khi nằm nghiêng, vai là điểm nhô ra xa nhất của thân người và gánh một phần lớn trọng lượng phần trên cơ thể. Nếu mặt nệm quá cứng, vai không lún xuống được: áp lực dồn vào một vùng nhỏ và cột sống cổ, ngực lệch khỏi đường thẳng. Một nghiên cứu trên 25 nam giới nằm nghiêng kết luận nệm quá mềm hay quá cứng đều không phải lựa chọn tốt cho phần lớn người; nhóm tác giả lập luận cần một vùng mềm ở vai, nếu không vai sẽ chịu ứng suất cao ở mặt tiếp xúc, có thể gây đau và cứng khớp [1]. Lưu ý đây là lập luận dựa trên mô hình, nghiên cứu không đo áp lực [1].
Tê kiểu 'kiến bò' khi tỉnh giấc thường xảy ra khi nguồn máu nuôi dây thần kinh bị chặn lại, hay gặp nhất khi ngồi hoặc nằm đè lên một phần cơ thể [3]. Cảm giác hết sau khi đổi tư thế là dấu hiệu của kiểu tê do tì đè này.
Không phải cơn tê nào lúc ngủ cũng do nệm. Hội chứng ống cổ tay — dây thần kinh bị chèn ở cổ tay — có triệu chứng thường nặng hơn về đêm [6]. Đau vai cũng có nhiều nguyên nhân khác như viêm gân, viêm bao hoạt dịch, hội chứng chạm, đông cứng khớp vai, thoái hoá khớp [5].
Về con số: một tổng quan cơ sinh học về nệm nhận xét giả định đánh đồng áp lực mao mạch với áp lực tiếp xúc da có thể không đúng với vùng thân, và kêu gọi xây dựng các giá trị tham chiếu có cơ sở cho thiết kế và chọn nệm [2]. Hiện chúng tôi chưa tìm được nghiên cứu nào xác định một ngưỡng áp lực vùng vai gây tê.
Tự kiểm tối nay
(1) Mấy đêm tới, mỗi lần tỉnh vì tê, ghi nhanh: bên nào, tay hay vai, tư thế lúc tỉnh (tay kê dưới gối? khuỷu gập? cổ tay gập?), bao lâu thì hết. (2) Nhờ người nhà chụp ảnh từ phía lưng khi bạn nằm nghiêng trên nệm: cột sống từ gáy tới xương cụt nên gần như một đường thẳng nằm ngang [2]; vai không lún, đầu bị đẩy lệch lên hoặc eo võng xuống là dấu hiệu vùng vai quá cứng hoặc vùng hông quá mềm [1]. (3) Thử một đêm có lớp mềm dày vài phân (chăn gấp đôi, tấm topper nếu có) chỉ ở vùng vai, giữ nguyên gối. (4) Thử đổi chiều cao gối sao cho cổ thẳng hàng với cột sống. Giới hạn: ảnh chụp chỉ đánh giá thô; nếu tê vẫn xuất hiện cả khi không nằm đè, hoặc tê ở ngón cái, trỏ, giữa kèm cổ tay gập, khả năng nguyên nhân ở cổ tay cao hơn ở nệm [6].
Vì sao mục này khó
Tê thường hết ngay khi đổi tư thế nên ít ai để ý ghi lại, và buổi sáng chỉ còn cảm giác mỏi mơ hồ. Người ta hay đổ cho gối hoặc 'thiếu canxi', ít nghĩ tới độ cứng nệm vùng vai. Ngược lại, có người đổi nệm liên tục trong khi nguyên nhân là cổ tay gập lúc ngủ hoặc một vấn đề ở khớp vai cần được khám.
Đừng nhầm với
Mục này
Tê, mỏi vai và tay khi nằm nghiêng
Hay bị nhầm
Tê vai thường do mặt nệm quá cứng ở vùng vai; nệm lún võng thì phần hông và eo chìm xuống. Hai chuyện có thể đi cùng: nệm lún ở giữa làm thân nghiêng, vai bị đè nhiều hơn — đo vết hằn bằng sợi dây để tách bạch.
Mục này
Tê, mỏi vai và tay khi nằm nghiêng
Tê vai xảy ra khi nằm nghiêng, đổi tư thế là hết trong vài phút, khu trú ở bên nằm dưới. Đau lưng lúc sáng nằm ở thắt lưng, có ngay khi thức dậy và đỡ dần sau khi đi lại.
Khi nào không còn là chuyện phòng ngủ
Gọi cấp cứu ngay nếu tê xuất hiện đột ngột, tê cả một cánh tay hoặc cả một chân, hoặc tê kèm yếu hay liệt, lú lẫn, khó nói, chóng mặt, đau đầu dữ dội đột ngột [4]. Đặt lịch khám nếu tê tăng dần, xuất hiện ở cả hai bên người, lúc có lúc không, liên quan tới động tác lặp lại, hoặc chỉ ở một phần chi như các ngón tay [4]; nếu bạn bị tê bì liên tục hoặc tê cứ quay lại [3]. Với đau vai: đi khám nếu đau tăng dần hoặc không đỡ sau 2 tuần, nếu rất khó cử động tay hay vai; đi khám sớm nếu tê bì không hết, đau vai đột ngột hoặc rất dữ dội, không cử động được tay, hoặc kèm sốt, mệt [5]. Tê ở bàn tay nặng hơn về đêm, đang tăng dần hoặc không hết cũng là lý do nên đi khám [6].
Nguồn
- Leilnahari K, Fatouraee N, Khodalotfi M, Sadeghein MA, Kashani YA (2011). Spine alignment in men during lateral sleep position: experimental study and modeling. BioMedical Engineering OnLine 10:103. đọc toàn văn · tra cứu 2026-10-30
- Wong DWC, Wang Y, Lin J, Tan Q, Chen TLW, Zhang M. Sleeping mattress determinants and evaluation: a biomechanical review and critique. PeerJ 2019;7:e6364. đọc toàn văn · tra cứu 2026-10-30
- NHS (Anh). Pins and needles. đọc toàn văn · tra cứu 2026-10-30
- Mayo Clinic. Numbness — When to see a doctor. đọc toàn văn · tra cứu 2026-10-30
- NHS (Anh). Shoulder pain. đọc toàn văn · tra cứu 2026-10-30
- NHS (Anh). Carpal tunnel syndrome. đọc toàn văn · tra cứu 2026-10-30