giacngungon.vnĐo trước khi nói.

Từ điển · Nhóm Bề mặt nằm · Mục 1 trên 8

Hắt hơi, ngứa mũi khi lên giường hoặc khi giũ chăn

Mốc quy chiếu

Ban ngày bình thường, tối vừa giũ chăn trải ga là hắt hơi liên tục, mũi ngứa, chảy nước mũi; sáng dậy mũi nghẹt, mắt ngứa đỏ.

Nếu bạn nhận ra cảnh này, mục từ dưới đây là về nó.

Mạt bụi nhà là sinh vật họ hàng với ve và nhện, nhỏ tới mức không nhìn thấy bằng mắt thường; trong phần lớn nhà ở, chúng sống trong bộ đồ giường, đồ bọc nệm mút và thảm, ăn vảy da người bong ra [3]. Dị ứng mạt nhẹ gây chảy nước mũi, chảy nước mắt, hắt hơi; triệu chứng thường nặng hơn khi ngủ hoặc khi dọn dẹp, lúc dị nguyên dễ bay vào không khí [3]. Viêm mũi dị ứng có triệu chứng giống cảm lạnh — hắt hơi, ngứa mũi, mắt ngứa đỏ chảy nước — thường bắt đầu trong vài phút sau khi tiếp xúc dị nguyên, và mạt bụi nhà là một trong các dị nguyên thường gặp [6].

Độ ẩm là điều kiện sống của mạt. Hướng dẫn của WHO về ẩm và mốc ghi mạt cần độ ẩm tương đối trên 45–50% [1]. Con số 'dưới 50%' hay được nhắc có nguồn từ nghiên cứu của Arlian và cộng sự ở Mỹ: trong các nhà giữ độ ẩm dưới 51% bằng máy hút ẩm và điều hoà, số mạt sống giảm từ 401,2 xuống còn 6,7 con mỗi gam bụi và dị nguyên Der 1 giảm từ 17,5 xuống 4,0 µg/g trong 17 tháng, trong khi ở nhà đối chứng độ ẩm trên 51%, mạt và dị nguyên tăng theo độ ẩm mùa hè [2]. Lưu ý chính tên bài báo nói 'ở vùng khí hậu ôn đới' [2]; ở Việt Nam độ ẩm ngoài trời thường cao hơn nhiều, nên giữ phòng ngủ dưới 50% nghĩa là phải hút ẩm liên tục và đóng kín phòng.

Vỏ bọc chống mạt cho nệm, gối: bằng chứng gộp không ủng hộ dùng riêng biện pháp này. Tổng quan Cochrane về hen gồm 55 thử nghiệm (3.121 bệnh nhân), trong đó 26 thử nghiệm dùng vỏ bọc nệm, không thấy tác dụng lên lưu lượng đỉnh, điểm triệu chứng hay lượng thuốc dùng, và kết luận không thể khuyến nghị các biện pháp hoá học, vật lý nhằm giảm tiếp xúc dị nguyên mạt [4]. Tổng quan Cochrane về viêm mũi dị ứng quanh năm (9 thử nghiệm, 501 người) kết luận vỏ bọc chống mạt dùng đơn lẻ khó mang lại lợi ích lâm sàng; các chương trình kiểm soát môi trường phòng ngủ toàn diện có thể có ích nhưng thử nghiệm nhỏ và chất lượng kém [5]. Lần tìm tài liệu cuối của tổng quan này là năm 2009 [5].

Tự kiểm tối nay

(1) Từ tối nay, ghi 7 ngày: triệu chứng xuất hiện lúc nào (vừa giũ chăn, giữa đêm, sáng dậy, cả ngày), ở phòng nào, có bật điều hoà không. Triệu chứng dồn vào lúc dọn giường và lúc ngủ gợi ý dị nguyên trong đồ giường [3]. (2) Đặt nhiệt ẩm kế cạnh gối, đọc lúc đi ngủ và lúc thức dậy, ghi lại. (3) Giặt vỏ gối, ga, vỏ chăn ở 60°C trở lên [6], phơi khô hẳn, rồi so các đêm trước và sau khi giặt. (4) Giới hạn: tự kiểm tại nhà không xác định được bạn có dị ứng mạt hay không — cảm lạnh, khô mũi do điều hoà, bụi mịn, lông thú cũng gây triệu chứng giống vậy; triệu chứng kéo dài hơn một tuần thì có thể là dị ứng [3]; độ ẩm đọc ở phòng không phải độ ẩm bên trong nệm, gối.

Vì sao mục này khó

Triệu chứng giống cảm lạnh nên hay bị coi là 'cảm vặt', 'viêm mũi do thời tiết' hoặc do điều hoà. Mạt không nhìn thấy được, chăn ga trông vẫn sạch. Khi đã nghĩ tới mạt, nhiều người lại mua ngay vỏ bọc chống mạt và kỳ vọng hết hắt hơi, trong khi tổng quan có hệ thống cho thấy vỏ bọc dùng một mình khó mang lại khác biệt [5].

Đừng nhầm với

Mục này

Hắt hơi, ngứa mũi khi lên giường hoặc khi giũ chăn

Bụi mịn từ ngoài vào thay đổi theo mùa và theo ngày ô nhiễm, ảnh hưởng cả lúc ở phòng khách. Triệu chứng do mạt gắn với giường: lúc dọn giường, lúc nằm, và ít liên quan tới chỉ số không khí ngoài trời.

Mục này

Hắt hơi, ngứa mũi khi lên giường hoặc khi giũ chăn

Khô họng do điều hoà xuất hiện sau cả đêm chạy máy, khô rát hơn là ngứa, ít hắt hơi thành tràng. Dị ứng mạt bùng lên ngay khi giũ chăn, dọn giường, kèm ngứa mũi, ngứa mắt, và có cả những đêm không bật điều hoà.

Mục này

Hắt hơi, ngứa mũi khi lên giường hoặc khi giũ chăn

Nệm mốc có dấu hiệu thấy được: đốm mốc, mùi ngai ngái ở mặt dưới nệm. Mạt bụi nhà không nhìn thấy, chăn nệm trông sạch mà vẫn hắt hơi. Hai thứ cùng ưa ẩm nên hay đi cùng nhau.

Khi nào không còn là chuyện phòng ngủ

Nên gặp bác sĩ nếu triệu chứng nặng lên, nếu bạn có hen và hen đang nặng hơn, nếu triệu chứng ảnh hưởng giấc ngủ và sinh hoạt, nếu không rõ nguyên nhân, hoặc nếu thuốc mua theo tư vấn dược sĩ không đỡ [6]. Gọi nhân viên y tế nếu nghẹt mũi nặng, khò khè hoặc khó ngủ vì triệu chứng; đi cấp cứu nếu khó thở nặng nhanh hoặc khó thở khi chỉ vận động nhẹ [3]. Người có hen kèm dị ứng mạt thường khó kiểm soát triệu chứng hen hơn [3].

Nguồn

  1. Seppänen O, Kurnitski J (2009). Moisture control and ventilation. Trong: WHO Guidelines for Indoor Air Quality: Dampness and Mould, chương 3. World Health Organization. đọc toàn văn · tra cứu 2026-10-30
  2. Arlian LG và cộng sự. Báo cáo cuối kỳ dự án EPA NCER (Wright State University, 1996–2000) về giảm độ ẩm tương đối để kiểm soát mạt bụi nhà; kết quả công bố trong Arlian LG, Neal JS, Morgan MS, Vyszenski-Moher DL, Rapp CM, Alexander AK (2001). Reducing relative humidity is a practical way to control dust mites and their allergens in homes in temperate climates. J Allergy Clin Immunol 107(1):99–104. đọc toàn văn · tra cứu 2026-10-30
  3. Mayo Clinic. Dust mite allergy — Symptoms and causes. đọc toàn văn · tra cứu 2026-10-30
  4. Gøtzsche PC, Johansen HK (2008). House dust mite control measures for asthma. Cochrane Database of Systematic Reviews, số 2, CD001187 (trang tóm tắt trên cochrane.org). đọc tóm tắt · tra cứu 2026-10-30
  5. Sheikh A, Hurwitz B, Nurmatov U, van Schayck CP. House dust mite avoidance measures for perennial allergic rhinitis. Cochrane Database of Systematic Reviews 2021, số 8, CD001563 (lần tìm tài liệu cuối: 31/12/2009; trang tóm tắt trên cochrane.org). đọc tóm tắt · tra cứu 2026-10-30
  6. NHS (Anh). Allergic rhinitis. đọc toàn văn · tra cứu 2026-10-30