giacngungon.vnĐo trước khi nói.
Menu

Từ điển · Nhóm Ánh sáng · Mục 5 trên 7

Đèn LED rẻ nhấp nháy, nhức mắt

Mốc quy chiếu

Thay bóng LED mới mua ngoài chợ cho đèn đầu giường; tối nằm đọc sách được nửa tiếng là mỏi mắt, hơi nhức đầu. Giơ điện thoại lên quay thì thấy những vạch sáng tối chạy ngang màn hình.

Nếu bạn nhận ra cảnh này, mục từ dưới đây là về nó.

Nhiều bóng LED không phát sáng đều mà sáng tối lên xuống rất nhanh, thường nhanh tới mức mắt không nhận ra. Giới kỹ thuật gọi là dao động ánh sáng theo thời gian (temporal light modulation); Bộ Năng lượng Mỹ (DOE) mô tả hiện tượng này có thể gây hiệu ứng thị giác từ khó chịu, gây xao nhãng tới có hại, hiếm khi nguy hiểm [7]. Cách đo phổ biến là độ nhấp nháy theo phần trăm (percent flicker, còn gọi là độ biến điệu): lấy hiệu giữa độ chói cao nhất và thấp nhất chia cho tổng của chúng [2][3].

Tiêu chuẩn IEEE 1789-2015 là bộ khuyến nghị thực hành về điều biến dòng điện cho LED để giảm rủi ro sức khoẻ cho người nhìn, có đề cập riêng việc làm mờ (dimming) LED bằng cách điều biến dòng điện [1]. Theo bài trình bày của DOE tóm lược tiêu chuẩn này: ở vùng 'rủi ro thấp', độ nhấp nháy tối đa (%) không vượt quá tần số nhấp nháy × 0,08; mức 'không quan sát thấy tác động' là tần số × 0,03 [3][4]. Ví dụ theo tính toán của chúng tôi: đèn nhấp nháy ở 100 Hz thì mức rủi ro thấp là tối đa 8%, mức không quan sát thấy tác động là khoảng 3%. Từ 1250 Hz trở lên cho phép tới 100%; nếu khó xác định tần số thì độ nhấp nháy không nên vượt quá 10% [4]. Liên minh châu Âu, từ 1/9/2021, yêu cầu bóng LED dùng điện lưới đạt chỉ số nhấp nháy Pst LM ≤ 1,0 và chỉ số hoạt nghiệm SVM ≤ 0,4 khi chạy hết công suất [5].

Về sức khoẻ, bài tổng hợp của nhóm soạn IEEE 1789 ghi rằng nhấp nháy không nhìn thấy được đã được báo cáo gây đau đầu và mỏi mắt; với đèn huỳnh quang cũ, dao động 100 Hz từng được chứng minh làm tần suất đau đầu trung bình tăng gấp đôi, chủ yếu do một nhóm nhỏ người đặc biệt nhạy cảm [2]. Với động kinh nhạy cảm ánh sáng, mọi thay đổi lặp lại trong khoảng 3–70 Hz đều có thể là rủi ro, cao nhất ở 15–20 Hz [2]. DOE cũng ghi giới thần kinh học chưa có câu trả lời dứt khoát về việc những người nhạy cảm với nhấp nháy có phải là người dễ bị đau nửa đầu hay không [7]. Bằng chứng ở đây chủ yếu về làm việc, đọc dưới đèn; chúng tôi chưa tìm được nghiên cứu đo trực tiếp ảnh hưởng của đèn nhấp nháy trong phòng ngủ tới giấc ngủ.

Tự kiểm tối nay

(1) Mở chế độ quay chậm (slow-motion) của điện thoại, hướng vào bóng đèn hoặc mảng tường được chiếu sáng: nhấp nháy sẽ lộ rõ thành vạch hoặc nhịp sáng tối [6]. (2) Vẫy một cây bút chì đen qua lại trước nền giấy trắng dưới ánh đèn: nếu thấy chuỗi nhiều hình bút rời rạc thay vì vệt mờ liền, có thể đèn đang nhấp nháy; quay con quay (fidget spinner) dưới đèn, nếu thấy nó như quay ngược thì đèn có nhấp nháy [6]. (3) Nếu đèn có chiết áp hoặc nút giảm sáng, thử lại ở mức sáng thấp: nhiều đèn làm mờ bằng cách điều biến dòng điện [1]. (4) Ghi vài tối: mỏi mắt, nhức đầu có dồn vào những lúc đọc dưới đèn đó không, và có đỡ khi đổi sang nguồn sáng khác không. (5) Giới hạn: điện thoại chỉ cho biết có hay không, không cho ra con số phần trăm nhấp nháy hay SVM; muốn so với ngưỡng IEEE 1789 hay quy định châu Âu cần máy đo nhấp nháy chuyên dụng [3][5]. Trang hướng dẫn của nhóm nghiên cứu cũng lưu ý cả bóng quảng cáo 'không nhấp nháy' vẫn có thể nhấp nháy ở tần số cao [6].

Vì sao mục này khó

Nhấp nháy ở tần số cao không nhìn thấy bằng mắt thường, nên người ta đổ mỏi mắt cho việc đọc lâu, cho tuổi tác hay ánh sáng xanh [2]. Bóng đèn bán ngoài chợ hiếm khi ghi thông số nhấp nháy trên bao bì. Ngoài ra không phải ai cũng nhạy cảm như nhau: tác động đau đầu chủ yếu rơi vào một nhóm nhỏ [2], nên người cùng phòng có thể không thấy gì.

Đừng nhầm với

Mục này

Đèn LED rẻ nhấp nháy, nhức mắt

Khô mắt do điều hoà thường rõ nhất lúc sáng dậy, đi kèm khô họng, và đỡ khi ra khỏi phòng lạnh. Mỏi mắt do đèn nhấp nháy xuất hiện trong lúc nhìn dưới đèn đó, không phụ thuộc điều hoà bật hay tắt.

Mục này

Đèn LED rẻ nhấp nháy, nhức mắt

Mỏi mắt sau khi xem điện thoại trên giường thì vẫn xảy ra khi đèn phòng đã tắt. Nếu mỏi mắt, nhức đầu chỉ xuất hiện khi đọc sách giấy dưới một bóng đèn nhất định và bóng đó lộ vạch sáng tối khi quay chậm, nghi vấn nghiêng về đèn.

Nguồn

  1. IEEE. IEEE 1789-2015 — IEEE Recommended Practices for Modulating Current in High-Brightness LEDs for Mitigating Health Risks to Viewers (trang mô tả chính thức). đọc tóm tắt · tra cứu 2026-10-30
  2. Wilkins A, Veitch J, Lehman B (2010). LED lighting flicker and potential health concerns: IEEE standard PAR1789 update. 2010 IEEE Energy Conversion Congress and Exposition (ECCE), tr. 171–178. đọc toàn văn · tra cứu 2026-10-30
  3. U.S. Department of Energy (DOE). Flicker Measurement and Standards (bản ghi bài trình bày, 2018). đọc toàn văn · tra cứu 2026-10-30
  4. U.S. Department of Energy (DOE), Solid-State Lighting Program. Flicker: Understanding the New IEEE Recommended Practice (bài giải thích IEEE Std 1789-2015). đọc toàn văn · tra cứu 2026-10-30
  5. Commission Regulation (EU) 2019/2020 — ecodesign requirements for light sources, Annex II, mục 2 (yêu cầu chức năng: nhấp nháy Pst LM và hiệu ứng hoạt nghiệm SVM). đọc toàn văn · tra cứu 2026-10-30
  6. Visual Stress (visualstress.info, trang chuyển hướng từ Khoa Tâm lý học, Đại học Essex). Are you bothered by flicker from LED lamps? đọc toàn văn · tra cứu 2026-10-30
  7. U.S. Department of Energy (DOE). Flicker Research. đọc toàn văn · tra cứu 2026-10-30