Từ điển · Nhóm Ánh sáng · Mục 7 trên 7

Đèn ngủ ánh xanh dương, xanh lá

Mốc quy chiếu

Chiếc đèn ngủ cắm ổ điện hình mặt trăng, chỉnh được bảy màu; con thích màu xanh dương nên cả phòng ngủ đêm nào cũng nhuộm một lớp xanh mờ mờ.

Nếu bạn nhận ra cảnh này, mục từ dưới đây là về nó.

Ngoài tế bào que và tế bào nón dùng để nhìn, võng mạc người có các tế bào hạch nhạy sáng chứa sắc tố melanopsin, truyền tín hiệu ánh sáng tới đồng hồ sinh học. Melanopsin nhạy nhất với ánh sáng khoảng 480 nm (xanh dương ngả lục) trước khi tính tới lọc của thuỷ tinh thể [1]. Tiêu chuẩn CIE S 026 (2018) định nghĩa các đại lượng để đo tác động này [2]; trong đó tỉ số hiệu quả melanopic so với ánh sáng ban ngày (melanopic DER) là tỉ số giữa tác động melanopic của một nguồn sáng và của ánh sáng ban ngày chuẩn D65 ở cùng độ rọi nhìn thấy [1]. Đồng thuận chuyên gia năm 2022 khuyến nghị môi trường ngủ tối nhất có thể, độ rọi melanopic tương đương ánh sáng ban ngày (melanopic EDI) tối đa 1 lux đo tại mắt [1].

Màu đèn ngủ quyết định DER. Theo tính của chúng tôi từ bảng phổ tác động melanopic và đường cong độ nhạy sáng V(λ) của CIE [3][4], ở cùng một độ sáng nhìn thấy (cùng lux), ánh sáng đơn sắc 460 nm (xanh dương) có tác động melanopic lớn hơn ánh sáng 530 nm (xanh lá) cỡ hàng chục lần, hơn ánh sáng 590 nm (hổ phách) cỡ hàng trăm lần và hơn ánh sáng 620 nm (đỏ) cỡ hàng nghìn lần. Đây là phép tính bậc độ lớn cho ánh sáng đơn sắc; đèn thật có phổ rộng nên chênh lệch nhỏ hơn. Đèn LED màu thật có dải phổ rộng hơn một bước sóng, nên tỉ lệ thực tế nhỏ hơn, nhưng thứ tự xanh dương > xanh lá > hổ phách > đỏ vẫn giữ. Để so sánh, đồng thuận 2022 ghi đèn LED trắng ấm gia dụng 2.700–3.000 K có melanopic DER dưới 0,35 [1].

Điều này không có nghĩa đèn xanh mờ chắc chắn ảnh hưởng tới giấc ngủ: tác động còn phụ thuộc độ sáng tại mắt, thời gian và việc mắt nhắm. Nhưng nếu cần một chút ánh sáng ban đêm, màu đỏ hoặc hổ phách cho cùng độ sáng nhìn thấy với tác động melanopic thấp hơn nhiều.

Tự kiểm tối nay

(1) Bật đèn ngủ như mọi đêm, tắt mọi đèn khác. Dùng ứng dụng đo lux trên một điện thoại khác hoặc máy đo lux, đặt cảm biến ở vị trí đầu trên gối, hướng về phía đèn; ghi số lux. (2) Đổi màu đèn sang đỏ hoặc hổ phách, chỉnh tới độ sáng vừa đủ để thấy đường đi, đo lại. (3) Ước lượng melanopic EDI = melanopic DER × lux. Với ánh sáng xanh dương, DER có thể lớn hơn 1 nhiều lần (tính của chúng tôi từ [3][4]), nên chỉ vài phần mười lux xanh dương đã có thể chạm mốc 1 lux melanopic EDI [1]. (4) Nếu đèn chỉ cần cho lúc dậy đi vệ sinh, chuyển sang đèn cảm biến chuyển động đặt thấp, chiếu xuống sàn. (5) Giới hạn: ứng dụng đo lux trên điện thoại kém chính xác ở mức dưới 1 lux và không đo được phổ; số DER thật của đèn chỉ biết khi có phổ đo bằng máy quang phổ hoặc thông số nhà sản xuất.

Vì sao mục này khó

Đèn ngủ màu xanh trông dịu, mát và tối, nên người ta nghĩ nó 'không ảnh hưởng gì'. Thực tế mắt nhìn thấy độ sáng theo đường cong V(λ), còn tác động melanopic theo một đường cong khác nhạy nhất quanh 480–490 nm [1][3]. Một đèn xanh dương trông mờ vẫn có thể có tác động melanopic cao hơn một đèn đỏ trông sáng hơn.