Chỉ số · Nhóm Ánh sáng
Độ rọi ánh sáng ban ngày tương đương melanopic
Độ rọi của ánh sáng ban ngày chuẩn D65 tạo ra cùng độ chiếu xạ melanopic như ánh sáng đang xét, theo CIE S 026/E:2018 [2][4]. Melanopic EDI = melanopic DER × độ rọi photopic; melanopic DER là tỷ số hiệu suất melanopic của nguồn sáng so với D65 ở cùng độ rọi photopic, bằng 1 với D65 [1][4]. Đại lượng EML (equivalent melanopic lux, Lucas 2014/WELL) đổi sang melanopic EDI bằng cách nhân 0,9058 [4].
Thang tham chiếu
| Ngưỡng | Khoảng | Loại bằng chứng | Nguồn |
|---|---|---|---|
| Khi ngủ: tối đa 1 lx melanopic EDI Môi trường ngủ ban đêm, đo tại mắt; phòng ngủ nên tối nhất có thể. Đơn vị melanopic EDI, không phải lux điện thoại. |
≤ 1 lx (melanopic EDI) | Tiêu chuẩn, quy định | [1] |
| Buổi tối (từ ít nhất 3 giờ trước ngủ) và khi cần nhìn ban đêm: tối đa 10 lx melanopic EDI Đo tại mắt, mặt phẳng thẳng đứng, khoảng 1,2 m; cùng mức tối đa áp dụng khi cần thị giác vào ban đêm. |
≤ 10 lx (melanopic EDI) | Tiêu chuẩn, quy định | [1] |
| Ban ngày trong nhà: tối thiểu 250 lx melanopic EDI Ánh sáng ban ngày trong nhà (ưu tiên ánh sáng tự nhiên), đo tại mắt, mặt phẳng thẳng đứng, khoảng 1,2 m. Không áp dụng cho phòng ngủ ban đêm; nằm ngoài thang 0–100. |
≥ 250 lx (melanopic EDI) | Tiêu chuẩn, quy định | [1] |
Cách đo
Đo tại mắt, mặt phẳng thẳng đứng, vuông góc trục nhìn (khuyến nghị ban ngày nêu độ cao khoảng 1,2 m, tương ứng mắt người ngồi) [1][4]. Trong phòng ngủ: đặt thiết bị ở vị trí đầu/mắt khi nằm, hướng theo hướng nhìn thực tế. Cách chuẩn là đo phổ bằng quang phổ kế đã hiệu chuẩn rồi tính bằng CIE S 026 Toolbox [2][4]. Cách phổ thông: đo lux photopic tại mắt, nhân với melanopic DER của đúng loại đèn (lấy từ dữ liệu nhà sản xuất hoặc tính từ phổ) — đây là ước lượng [1][7].
Vì sao con số này quan trọng
Khuyến nghị đồng thuận dùng melanopic EDI tại mắt vì đáp ứng sinh học không thị giác (melatonin, nhịp sinh học, tỉnh táo) chủ yếu do melanopsin của ipRGC quyết định [1]. CIE coi đặc tả theo melanopic EDI là cách hợp lý để đưa ra hướng dẫn ban đầu và nêu rằng melanopic EDI thấp vào tối và đêm tạo thuận lợi cho khởi phát và duy trì giấc ngủ [3].
Giới hạn
Ngưỡng là khuyến nghị cho người trưởng thành khỏe mạnh, ngày làm việc thông thường [1]; không áp dụng trực tiếp cho trẻ em hay người có bệnh lý. Không thể đổi từ lux điện thoại bằng một hệ số cố định vì melanopic DER thay đổi theo phổ đèn: từ < 0,35 (LED trắng ấm) đến 1,4 (LED pha màu 4.000 K) [1]. Thang 0–100 chỉ cho buổi tối/đêm; mức ban ngày ≥ 250 lx nằm ngoài thang.
Nguồn
- Brown TM, Brainard GC, Cajochen C, Czeisler CA, Hanifin JP, Lockley SW, et al. Recommendations for daytime, evening, and nighttime indoor light exposure to best support physiology, sleep, and wakefulness in healthy adults. PLoS Biology. 2022;20(3):e3001571. đọc toàn văn · tra cứu 2026-10-30
- CIE. CIE S 026/E:2018 CIE System for Metrology of Optical Radiation for ipRGC-Influenced Responses to Light. Vienna: CIE; 2018 (kèm CIE S 026 Toolbox v1.49a, 11/2020). đọc tóm tắt · tra cứu 2026-10-30
- CIE. CIE Position Statement on Non-Visual Effects of Light: Recommending Proper Light at the Proper Time, 2nd edition. 3/10/2019. đọc toàn văn · tra cứu 2026-10-30
- Schlangen LJM, Price LLA. The Lighting Environment, Its Metrology, and Non-visual Responses. Frontiers in Neurology. 2021;12:624861. đọc toàn văn · tra cứu 2026-10-30
- Gutierrez-Martinez JM, Castillo-Martinez A, Medina-Merodio JA, Aguado-Delgado J, Martinez-Herraiz JJ. Smartphones as a Light Measurement Tool: Case of Study. Applied Sciences. 2017;7(6):616. đọc toàn văn · tra cứu 2026-10-30
- Odenwald S. Smartphone Sensors for Citizen Science Applications: Light and Sound. Citizen Science: Theory and Practice. 2020;5(1). đọc toàn văn · tra cứu 2026-10-30
- TRILUX. Human Centric Lighting – Two Pager (bảng MDER cho phổ LED TRILUX), 2023. đọc toàn văn · tra cứu 2026-10-30