Từ điển · Nhóm Chất nạp vào · Mục 1 trên 7
Hút thuốc lá, thuốc lá điện tử buổi tối
Mốc quy chiếu
Ăn tối xong ra ban công làm điếu thuốc, trước khi đi ngủ thêm điếu nữa cho 'thư giãn', hoặc cầm thuốc lá điện tử rít vài hơi trên giường. Nằm xuống lại trằn trọc; gần sáng tỉnh giấc thấy thèm thuốc.
Nếu bạn nhận ra cảnh này, mục từ dưới đây là về nó.
Nicotine là chất kích thích có trong thuốc lá điếu và trong phần lớn thuốc lá điện tử [5]. Tổng quan của Jaehne và cộng sự (2009) gộp 52 nghiên cứu trên người và động vật; theo tóm tắt, khi đang dùng nicotine, ảnh hưởng chủ yếu là các triệu chứng mất ngủ: vào giấc lâu hơn, giấc ngủ bị cắt đoạn, giấc ngủ sóng chậm giảm, hiệu suất giấc ngủ thấp hơn, buồn ngủ ban ngày nhiều hơn [3]. Nhóm tác giả ghi kết quả giữa các nghiên cứu có phần không nhất quán, chủ yếu do khác phương pháp [3].
Nghiên cứu lớn dùng đa ký giấc ngủ là của Zhang và cộng sự (2006) trên khoảng 6.400 người tham gia Sleep Heart Health Study (Hoa Kỳ), trong đó 779 người đang hút thuốc [2]. So với người chưa từng hút, người đang hút có thời gian vào giấc dài hơn khoảng 5,4 phút (khoảng tin cậy 95%: 2,9–7,9) và tỉ lệ giấc ngủ sóng chậm thấp hơn (tỉ lệ tương đối 0,86) [2]. Đây là nghiên cứu quan sát: nó cho thấy liên quan, không chứng minh nhân quả. Nhóm tác giả cho rằng nicotine và cơn cai cấp tính có thể góp phần [2].
Cơn cai là phần hay bị bỏ qua. Theo MedlinePlus, triệu chứng cai nicotine xuất hiện trong vòng 2–3 giờ sau lần dùng thuốc lá cuối, gồm buồn ngủ hoặc khó ngủ, mơ xấu, thèm nicotine dữ dội, bồn chồn [4]. Suy ra từ mốc 2–3 giờ đó: người hút điếu cuối lúc 10 giờ tối có thể bước vào giai đoạn này lúc nửa đêm. Khi bỏ thuốc, triệu chứng cao nhất khoảng 2–3 ngày sau [4], và tổng quan của Jaehne ghi rối loạn giấc ngủ khi cai làm giảm tỉ lệ giữ được việc bỏ thuốc [3].
NHS đưa việc không hút thuốc trong ít nhất 6 giờ trước khi đi ngủ vào danh sách những việc không nên làm khi khó ngủ [1]. Chúng tôi chưa tìm được nghiên cứu có bình duyệt đo riêng ảnh hưởng của thuốc lá điện tử dùng buổi tối lên giấc ngủ bằng đa ký giấc ngủ.
Tự kiểm tối nay
(1) Ghi 14 ngày: giờ hút điếu cuối (hoặc lần dùng thuốc lá điện tử cuối), số điếu trong buổi tối, giờ lên giường. (2) Sáng ghi ước lượng thời gian vào giấc (do-tre-vao-giac), số lần thức, có tỉnh dậy vì thèm thuốc hay dậy hút giữa đêm không. (3) Cuối kỳ so các ngày có khoảng cách từ điếu cuối tới giờ ngủ ngắn với các ngày có khoảng cách dài. (4) Ghi kèm cà phê, trà, rượu bia trong ngày, vì người hút thuốc hay dùng kèm các thứ này. (5) Giới hạn: hút thuốc thường đi cùng căng thẳng, cà phê, rượu bia; khi đang bỏ thuốc thì khó ngủ có thể là cơn cai chứ không phải do điếu thuốc; thuốc lá điện tử khác nhau nhiều về hàm lượng nicotine nên số lần rít không quy đổi được.
Vì sao mục này khó
Nhiều người thấy điếu thuốc giúp thư giãn vì nó dập cơn thèm đang lên — mà thèm nicotine chính là một triệu chứng cai [4]. Cảm giác dễ chịu lúc hút che đi việc vào giấc lâu hơn [2][3]. Khi tỉnh giữa đêm và thấy thèm thuốc, người ta nghĩ mình mất ngủ rồi mới thèm, ít ai nghĩ tới cơn cai. Lúc bỏ thuốc, mất ngủ mấy ngày đầu lại dễ bị hiểu thành 'không hút thì không ngủ được'.
Đừng nhầm với
Mục này
Hút thuốc lá, thuốc lá điện tử buổi tối
Hay bị nhầm
Tỉnh giữa đêm có nhiều lý do. Nếu những lần tỉnh đi kèm cơn thèm thuốc hoặc dậy hút, và thưa đi ở những đêm hút ít, thì cơn cai nicotine là ứng viên.
Mục này
Hút thuốc lá, thuốc lá điện tử buổi tối
Hay bị nhầm
Caffeine và nicotine đều là chất kích thích, và người hút thuốc hay uống kèm cà phê. Ghi riêng giờ ly cà phê cuối và giờ điếu thuốc cuối để tách hai nguồn.
Mục này
Hút thuốc lá, thuốc lá điện tử buổi tối
Rượu bia và thuốc lá hay đi cùng nhau trong các cuộc nhậu. Ghi riêng lượng rượu và số điếu để thấy đêm nào tỉnh vì thứ nào.
Khi nào không còn là chuyện phòng ngủ
Nếu muốn bỏ thuốc lá hoặc thuốc lá điện tử, có thể gọi tổng đài tư vấn cai nghiện thuốc lá miễn phí 1800 6606 của Trung tâm Hô hấp, Bệnh viện Bạch Mai (8–22 giờ) hoặc 1800 1214 của Bệnh viện Nhân dân Gia Định, theo danh sách của Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá [6]. Hai tổng đài này được Bộ trưởng Bộ Y tế nêu khi trả lời chất vấn tại Quốc hội tháng 11/2024 [7]. MedlinePlus khuyên liên hệ nhân viên y tế nếu muốn bỏ thuốc, hoặc đã bỏ mà đang có triệu chứng cai [4]. Khó ngủ kéo dài nhiều tháng hoặc ảnh hưởng tới sinh hoạt thì nên gặp bác sĩ [1].
Nguồn
- NHS (Anh). Insomnia. đọc toàn văn · tra cứu 2026-10-30
- Zhang L, Samet J, Caffo B, Punjabi NM (2006). Cigarette smoking and nocturnal sleep architecture. American Journal of Epidemiology 164(6):529–537. Tóm tắt đọc trên PubMed; danh sách tác giả đối chiếu trên trang SMART (smart-stats.org). đọc tóm tắt · tra cứu 2026-10-31
- Jaehne A, Loessl B, Bárkai Z, Riemann D, Hornyak M (2009). Effects of nicotine on sleep during consumption, withdrawal and replacement therapy. Sleep Medicine Reviews 13(5):363–377. Tóm tắt đọc trên QxMD; thông tin thư mục và DOI từ cổng nghiên cứu Đại học Murdoch. đọc tóm tắt · tra cứu 2026-10-31
- MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ). Nicotine and tobacco withdrawal. đọc toàn văn · tra cứu 2026-10-31
- CDC (Hoa Kỳ). E-cigarettes (Vapes). đọc toàn văn · tra cứu 2026-10-31
- Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá (Bộ Y tế). Các trung tâm cai nghiện thuốc lá — danh sách tổng đài và cơ sở tư vấn. đọc toàn văn · tra cứu 2026-10-31
- Báo Văn Hoá (14/11/2024). Việt Nam có 24 điểm tham gia mạng lưới cai nghiện thuốc lá — tường thuật phần trả lời chất vấn của Bộ trưởng Bộ Y tế tại kỳ họp thứ 8, Quốc hội khoá XV. đọc toàn văn · tra cứu 2026-10-31