giacngungon.vnĐo trước khi nói.

Từ điển · Nhóm Chất nạp vào · Mục 5 trên 7

Uống rượu bia buổi tối: dễ ngủ nhưng tỉnh giữa đêm

Mốc quy chiếu

Tối có tiệc, vài lon bia hay mấy chén rượu, về đặt lưng là ngủ ngay; ba, bốn giờ sáng bỗng tỉnh, người nóng, khát nước, tim đập nhanh, nằm mãi không ngủ lại được.

Nếu bạn nhận ra cảnh này, mục từ dưới đây là về nó.

Rượu bia có hai pha tác động lên giấc ngủ trong cùng một đêm. Tổng quan của Ebrahim và cộng sự (2013), gom các nghiên cứu trên người khoẻ mạnh, xác nhận tác động trước mắt của rượu là rút ngắn thời gian đi vào giấc ngủ, và phần lớn nghiên cứu thấy giấc ngủ sóng chậm (ngủ sâu) tăng trong nửa đầu đêm [1]. Nhưng nửa sau đêm, giấc ngủ bị xáo trộn nhiều hơn [1]. Tỉ lệ giấc ngủ REM cả đêm giảm ở đa số nghiên cứu với liều vừa và cao [1]. Chúng tôi đọc tổng quan này qua bản tin khoa học trích lời tác giả, chưa đọc được tóm tắt gốc.

Tổng quan đăng trên tạp chí của Viện Quốc gia về Lạm dụng rượu và Nghiện rượu Hoa Kỳ (NIAAA) mô tả cùng một hình mẫu: rượu rút ngắn thời gian vào giấc, về sau giấc ngủ bị xáo trộn và thức giấc nhiều hơn [2]. Khi nồng độ cồn trong hơi thở giảm dần trong đêm, cơ thể chuyển sang pha xáo trộn này; ở phụ nữ nồng độ cồn giảm nhanh hơn nam giới dù xuất phát từ cùng một mức [2]. Cảm giác dễ ngủ cũng mất dần: tác dụng gây buồn ngủ của rượu bị nhờn nhanh [2][3], nên người dùng rượu để dễ ngủ thường phải uống nhiều hơn để có cùng cảm giác. Tổng quan cũng ghi người khó ngủ có thể bắt đầu uống rượu như một cách để ngủ [2]. Ở nam giới, mỗi ly uống thêm mỗi ngày đi kèm khả năng rối loạn thở khi ngủ cao hơn [2]. Rượu còn làm đi tiểu đêm nhiều hơn (xem mục tiểu đêm) [9].

Chỉ số chính là lượng rượu tính bằng gam ethanol nguyên chất, vì nồng độ cồn của bia, rượu vang, rượu trắng rất khác nhau. NHS định nghĩa một đơn vị cồn là 10 ml hay 8 g ethanol nguyên chất, tính bằng nồng độ (% thể tích) × thể tích (ml) ÷ 1.000 [5]. Một 'ly chuẩn' ở Mỹ chứa 14 g ethanol [10]. Quy về gam giúp so các đêm uống loại khác nhau.

Về mức an toàn: WHO châu Âu tuyên bố năm 2023 rằng không có mức tiêu thụ rượu nào an toàn cho sức khoẻ, và rủi ro bắt đầu từ giọt đầu tiên [4]. Trang này không đưa ra mức uống nào 'tốt cho giấc ngủ', vì chúng tôi chưa tìm được nguồn nào cho thấy có mức như vậy.

Tự kiểm tối nay

(1) Ghi nhật ký 2–4 tuần, cả những đêm không uống: tối đó có uống không, loại gì, bao nhiêu ml, nồng độ ghi trên nhãn, giờ ly cuối, giờ lên giường. (2) Quy ra gam ethanol: ml × % nồng độ ÷ 100 × 0,8 (vì 10 ml ethanol nặng khoảng 8 g [5]). Ví dụ lon bia 330 ml nồng độ 5%: 330 × 5 ÷ 100 = 16,5 ml ethanol, khoảng 13 g. (3) Sáng ghi: mấy giờ tỉnh giữa đêm, tỉnh mấy lần, có dậy đi tiểu không, mất bao lâu mới ngủ lại, cảm giác lúc dậy. (4) Cuối kỳ so những đêm có rượu và đêm không rượu: giờ tỉnh, số lần tỉnh. (5) Tự hỏi thêm: đã có lúc bạn cần rượu mới ngủ được, hoặc cần uống nhiều hơn trước mới có cùng cảm giác chưa? Đây là một trong các dấu hiệu NIAAA liệt kê [6] — xem phần khi nào đi khám. (6) Giới hạn: nhật ký không đo được nồng độ cồn trong máu; rượu tự nấu, rượu ngâm không có nhãn nên không biết nồng độ; đêm có tiệc thường đi kèm ăn khuya, ồn, thức muộn — những thứ đó cũng làm tỉnh giấc.

Vì sao mục này khó

Cái dễ thấy là vào giấc nhanh, nên rượu được coi là 'giúp ngủ'. Cái tỉnh giấc lúc gần sáng xảy ra nhiều giờ sau ly cuối nên hay bị đổ cho nóng, cho khát hay cho tuổi tác. Khi đã quen dùng rượu để dễ ngủ, tác dụng đó nhạt dần vì cơ thể nhờn nhanh [2][3], và những đêm không uống lại thấy khó ngủ hơn — dễ bị hiểu nhầm là 'không uống thì không ngủ được'.

Đừng nhầm với

Mục này

Uống rượu bia buổi tối: dễ ngủ nhưng tỉnh giữa đêm

Hay bị nhầm

Nóng lúc nửa đêm

Nóng lúc nửa đêm do phòng: nhiệt kế đầu giường cho thấy phòng không mát đi, và xảy ra cả đêm không uống. Tỉnh nóng người sau khi uống rượu thì gắn với đêm có rượu, kể cả khi phòng mát.

Mục này

Uống rượu bia buổi tối: dễ ngủ nhưng tỉnh giữa đêm

Rượu làm cả hai chuyện: tỉnh giấc ở nửa sau đêm và tăng đi tiểu đêm. Ghi rõ lần tỉnh là vì buồn tiểu hay tự nhiên tỉnh rồi mới đi tiểu cho đỡ — hai chuyện này có cách kiểm khác nhau.

Mục này

Uống rượu bia buổi tối: dễ ngủ nhưng tỉnh giữa đêm

Tỉnh giữa đêm có nhiều nguyên nhân: lo nghĩ, tiếng ồn, nóng, tuổi tác. Nếu nhật ký cho thấy các lần tỉnh lúc gần sáng dồn vào những đêm có rượu bia và thưa đi ở đêm không uống, rượu là ứng viên chính.

Khi nào không còn là chuyện phòng ngủ

Nên gặp nhân viên y tế nếu bạn thường xuyên phải uống rượu bia mới ngủ được, hoặc thấy mình hay thèm uống, người xung quanh nhắc bạn uống nhiều, hay bạn nghĩ việc uống đang gây rắc rối — NHS khuyên bắt đầu từ bác sĩ gia đình hoặc dịch vụ hỗ trợ về rượu [7]. NIAAA liệt kê các dấu hiệu của rối loạn sử dụng rượu trong năm qua, trong đó có: phải uống nhiều hơn trước mới có cùng tác dụng; khi hết rượu thì có triệu chứng cai như khó ngủ, run, bồn chồn, buồn nôn, vã mồ hôi, tim đập nhanh; muốn bớt mà không bớt được [6]. Có từ hai dấu hiệu trở lên là đủ tiêu chí chẩn đoán, và càng nhiều dấu hiệu thì càng cần thay đổi sớm; nhân viên y tế có thể đánh giá cụ thể [6]. Co giật hoặc nhìn, nghe thấy những thứ không có thật khi đang cai rượu nằm trong danh sách triệu chứng cai của NIAAA [6]; gặp các dấu hiệu này hãy gọi cấp cứu 115. Riêng chuyện khó ngủ: NHS khuyên gặp bác sĩ nếu mất ngủ kéo dài nhiều tháng hoặc ảnh hưởng tới sinh hoạt đến mức khó xoay xở [8].

Nguồn

  1. Ebrahim IO, Shapiro CM, Williams AJ, Fenwick PB (2013). Alcohol and sleep I: effects on normal sleep. Alcoholism: Clinical and Experimental Research 37(4):539–549. Bản ghi Europe PMC. đọc tóm tắt · tra cứu 2026-10-30
  2. Inkelis SM, Hasler BP, Baker FC (2020). Sleep and alcohol use in women. Alcohol Research: Current Reviews 40(2) (tạp chí của NIAAA). đọc toàn văn · tra cứu 2026-10-30
  3. Roehrs T, Roth T (2001). Sleep, sleepiness, and alcohol use. Alcohol Research & Health 25(2):101–109. đọc tóm tắt · tra cứu 2026-10-30
  4. WHO Văn phòng khu vực châu Âu. No level of alcohol consumption is safe for our health. Tin ngày 04/01/2023 (tuyên bố đăng trên The Lancet Public Health). đọc toàn văn · tra cứu 2026-10-30
  5. NHS (Anh). Alcohol units. đọc toàn văn · tra cứu 2026-10-30
  6. NIAAA (Hoa Kỳ), Rethinking Drinking. What are symptoms of alcohol use disorder (AUD)? đọc toàn văn · tra cứu 2026-10-30
  7. NHS (Anh). Alcohol support. đọc toàn văn · tra cứu 2026-10-30
  8. NHS (Anh). Insomnia. đọc toàn văn · tra cứu 2026-10-30
  9. Cleveland Clinic (Hoa Kỳ). Nocturia. đọc toàn văn · tra cứu 2026-10-30
  10. NIAAA (Hoa Kỳ), Rethinking Drinking. Trang chủ — định nghĩa ly chuẩn (standard drink). đọc toàn văn · tra cứu 2026-10-30