Từ điển · Nhóm Nhiệt · Mục 6 trên 8
Quạt thổi thẳng cả đêm, sáng dậy mỏi, khô mắt
Mốc quy chiếu
Trời nóng, để quạt số lớn chĩa thẳng vào người từ lúc đi ngủ tới sáng. Sáng dậy mắt cộm, khô, người ê ẩm, cổ vai cứng, có hôm hắt hơi.
Nếu bạn nhận ra cảnh này, mục từ dưới đây là về nó.
Gió giúp mát vì tăng thoát nhiệt và bay hơi mồ hôi. Tiêu chuẩn tiện nghi nhiệt ASHRAE 55 cho phép dùng gió mạnh hơn để bù cho nhiệt độ cao, nhưng nếu người trong phòng không tự điều chỉnh được tốc độ gió thì có giới hạn: với nhiệt độ vận hành trên 25,5 °C, tốc độ gió tối đa là 0,8 m/s [1]. Mốc này viết cho người thức, ngồi hoạt động nhẹ; người ngủ thì không chỉnh được quạt suốt đêm, nên ở tình huống này mốc 0,8 m/s chỉ là tham chiếu.
Trong một thử nghiệm với 18 người cao tuổi ở 30 °C, quạt trần (gió trung bình 0,7 m/s) giữ được chất lượng giấc ngủ và cảm giác dễ chịu tương đương phòng 27 °C lặng gió [2]. Tuy vậy, tóm tắt ghi điều kiện quạt bàn đặt gần người (gió trung bình 0,6 m/s) làm tổng thời gian ngủ giảm 35 phút [2]. Nói cách khác, cùng là gió, cách thổi có thể khác kết quả; đây là nghiên cứu nhỏ, chúng tôi chỉ đọc được tóm tắt.
Gió thổi thẳng vào mặt làm khô mắt. Một thí nghiệm trong phòng khí hậu ghi nhận gió cục bộ vào mặt làm thời gian vỡ màng nước mắt ngắn lại và cảm giác khô mắt tăng [3]. NHS liệt kê môi trường có gió, khô, hoặc điều hoà là nguyên nhân thường gặp của khô mắt [4]. Chúng tôi chưa tìm được nghiên cứu mở đọc được đo trực tiếp mức mỏi cơ, đau cổ sau một đêm bị quạt thổi thẳng.
Tự kiểm tối nay
(1) Đặt máy đo gió cầm tay (anemometer) ở vị trí mặt và ngực lúc nằm, ghi tốc độ gió ở từng số quạt. So với mốc 0,8 m/s [1]. (2) Nếu không có máy: treo một dải giấy mỏng ở vị trí đầu giường; giấy bay gần nằm ngang là gió mạnh. (3) Thử trong 1 tuần: quay quạt về phía thân hoặc chân, không chĩa vào mặt; bật chế độ đảo hoặc hẹn giờ; hoặc dùng quạt trần, quạt đặt xa hơn [2][3]. Ghi lại mỗi sáng: khô mắt, cộm mắt, mỏi cổ vai (thang 0–3). (4) So với tuần để quạt thổi thẳng. (5) Giới hạn: máy đo gió giá rẻ kém chính xác ở tốc độ thấp dưới khoảng 0,3 m/s; dải giấy chỉ cho biết mạnh hay yếu.
Vì sao mục này khó
Quạt mang lại cảm giác mát ngay lúc nằm xuống nên người ta để số lớn, trong khi khó chịu chỉ lộ ra vào sáng hôm sau. Khô mắt, mỏi người buổi sáng cũng dễ bị đổ cho thiếu ngủ, màn hình hay điều hoà [4].
Đừng nhầm với
Mục này
Quạt thổi thẳng cả đêm, sáng dậy mỏi, khô mắt
Hay bị nhầm
Khô họng, khô mắt sau đêm điều hoà xảy ra cả khi không bật quạt và nặng hơn khi phòng khô. Nếu khô mắt chỉ có những đêm quạt chĩa vào mặt và hết khi đổi hướng quạt, nguyên nhân là gió.
Mục này
Quạt thổi thẳng cả đêm, sáng dậy mỏi, khô mắt
Hay bị nhầm
Bị lạnh gần sáng thì thường tỉnh dậy kéo chăn, người co lại. Mỏi, khô mắt do quạt có thể xảy ra cả khi phòng không lạnh, chỉ vì gió thổi liên tục vào một chỗ.
Khi nào không còn là chuyện phòng ngủ
Gặp bác sĩ hoặc chuyên viên đo mắt nếu khô mắt vẫn còn sau vài tuần đã đổi hướng quạt và chăm sóc mắt tại nhà, hoặc mí mắt thay đổi hình dạng [4]. Đi khám ngay nếu mắt đau và đỏ, nhất là khi đeo kính áp tròng; cấp cứu nếu thị lực thay đổi (thấy đường lượn sóng, chớp sáng, mất thị lực) [4].
Nguồn
- ASHRAE. Addendum a to ANSI/ASHRAE Standard 55-2010, Thermal Environmental Conditions for Human Occupancy (mục 5.2.3.3 và 5.3, elevated air speed). đọc toàn văn · tra cứu 2026-10-30
- Lan L, Xia L, Tang J, Zhang X, Lin Y, Wang Z (2019). Elevated airflow can maintain sleep quality and thermal comfort of the elderly in a hot environment. Indoor Air 29(6):1040–1049. đọc tóm tắt · tra cứu 2026-10-30
- Tsutsumi H, Hoda Y, Tanabe S, Arishiro A (2007). Subjective eye comfort and performance under the different combination of humidity, local air velocity and illuminance. IAQVEC 2007, Sendai. đọc tóm tắt · tra cứu 2026-10-30
- NHS (Anh). Dry eyes. đọc toàn văn · tra cứu 2026-10-30