giacngungon.vnĐo trước khi nói.

Từ điển · Nhóm Nhịp và thói quen · Mục 6 trên 8

Ngủ trưa dài thì tối khó ngủ

Mốc quy chiếu

Chủ nhật ăn trưa xong làm một giấc tới 4 giờ chiều, dậy đầu óc lơ mơ cả tiếng; tối 11 giờ lên giường vẫn tỉnh queo, lướt điện thoại tới 1 giờ sáng.

Nếu bạn nhận ra cảnh này, mục từ dưới đây là về nó.

Giấc ngủ được điều hoà bởi hai quá trình: một quá trình cân bằng nội môi (áp lực ngủ, gọi là quá trình S) tương tác với một quá trình do đồng hồ sinh học điều khiển (quá trình C) [4]. Có thể hình dung áp lực ngủ tích dần trong lúc thức và được 'xả' khi ngủ; một giấc ngủ ngày dài xả bớt áp lực đó, nên tới tối cơ thể chưa đủ buồn ngủ. Đây là cách giải thích theo mô hình, chúng tôi trình bày dưới dạng diễn giải, không phải số đo.

Mayo Clinic ghi giấc ngủ ngắn 20–30 phút là lý tưởng, khuyên không thường xuyên ngủ ngày quá 30 phút, nên ngủ vào đầu giờ chiều, và cảnh báo ngủ sau 3 giờ chiều có thể làm tối khó ngủ [2]. Cảm giác lơ mơ ngay sau khi tỉnh (quán tính giấc ngủ) thường hết trong khoảng 35 phút [2]. Tuy vậy, một tổng quan chỉ ra rằng kết quả về việc giấc ngắn dưới 30 phút có tránh được giấc ngủ sâu và quán tính giấc ngủ hay không còn trái ngược nhau, nên các khuyến nghị dùng giấc ngắn chưa rõ ràng [5].

Bằng chứng đo trực tiếp trên người còn hạn chế. Một nghiên cứu đo bằng thiết bị đeo tay trên 62 người trẻ khoẻ mạnh thấy người ngủ ngày thường xuyên có giấc ngủ đêm bị chia cắt nhiều hơn, và ngủ ngày muộn gắn với chất lượng giấc ngủ đêm kém hơn so với ngủ ngày sớm [3]. Trong nghiên cứu này, độ dài giấc ngủ ngày lại không cho thấy liên quan có ý nghĩa [3]. Nói cách khác, với người trẻ khoẻ mạnh, giờ ngủ ngày và tần suất có thể quan trọng không kém độ dài. Với người đã mất ngủ, các hướng dẫn hành vi khuyên không ngủ ngày [1].

Tự kiểm tối nay

(1) Ghi 14 ngày: có ngủ ngày không, bắt đầu lúc mấy giờ, ngủ bao lâu; tối đó nằm bao lâu mới ngủ (ước chừng, ghi vào sáng hôm sau). (2) Chia các ngày thành ba nhóm: không ngủ ngày; ngủ ngắn (dưới 30 phút) trước 3 giờ chiều; ngủ dài hoặc sau 3 giờ chiều [2]. So thời gian vào giấc buổi tối giữa ba nhóm. (3) Nếu muốn thử, hẹn giờ báo thức cho giấc trưa khoảng 20–30 phút và ngủ sớm sau bữa trưa trong một tuần, rồi so lại [2]. (4) Giới hạn: những ngày ngủ trưa dài thường là ngày đã thiếu ngủ đêm trước hoặc ngày nghỉ có giờ giấc khác, nên khó tách riêng tác động của giấc trưa; vài tuần ghi chép mới đủ thấy xu hướng.

Vì sao mục này khó

Ngủ trưa là thói quen quen thuộc ở Việt Nam nên ít ai nghĩ nó có thể ảnh hưởng tới giấc đêm; và giấc trưa dài thường rơi vào cuối tuần, khi giờ đi ngủ, giờ dậy cũng đã khác ngày thường. Khi tối khó ngủ, người ta dễ đổ cho cà phê, điện thoại hay stress. Ngược lại, có người thấy buồn ngủ ban ngày nhiều tới mức cần ngủ trưa dài — Mayo Clinic khuyên nói chuyện với nhân viên y tế nếu thấy cần ngủ ngày nhiều hơn bình thường [2].

Đừng nhầm với

Mục này

Ngủ trưa dài thì tối khó ngủ

Giấc trưa dài cuối tuần thường đi cùng ngủ nướng buổi sáng. Nếu tối Chủ nhật khó ngủ cả khi không ngủ trưa, nguyên nhân nghiêng về giờ dậy muộn hơn là giấc trưa.

Mục này

Ngủ trưa dài thì tối khó ngủ

Nếu tối khó ngủ chỉ sau những ngày ngủ trưa dài hoặc ngủ muộn buổi chiều, và tối dễ ngủ khi không ngủ ngày, thì giấc trưa là nghi vấn chính. Không ngủ ngày mà tối vẫn nằm cả tiếng mới ngủ, kéo dài nhiều tuần, thì xem mục nằm lâu mới ngủ được.

Mục này

Ngủ trưa dài thì tối khó ngủ

Nhiều người uống cà phê ngay sau giấc trưa để tỉnh lại, nên hai thứ dễ lẫn vào nhau. Ghi riêng ngày có ngủ trưa mà không uống, và ngày uống mà không ngủ trưa, rồi so.

Nguồn

  1. The Royal Australian College of General Practitioners (RACGP). Resource G. GP guide to behavioural therapy for insomnia. đọc toàn văn · tra cứu 2026-10-30
  2. Mayo Clinic. Napping: Do's and don'ts for healthy adults. đọc toàn văn · tra cứu 2026-10-30
  3. Mograss M, Abi-Jaoude J, Frimpong E, Chalati D, Moretto U, Tarelli L, Lim A, Dang-Vu TT (2022). The effects of napping on night-time sleep in healthy young adults. Journal of Sleep Research 31(5):e13578. đọc tóm tắt · tra cứu 2026-10-30
  4. Borbély AA, Daan S, Wirz-Justice A, Deboer T (2016). The two-process model of sleep regulation: a reappraisal. Journal of Sleep Research 25(2):131–143. đọc tóm tắt · tra cứu 2026-10-30
  5. Hilditch CJ, Dorrian J, Banks S (2017). A review of short naps and sleep inertia: do naps of 30 min or less really avoid sleep inertia and slow-wave sleep? Sleep Medicine 32:176–190. đọc tóm tắt · tra cứu 2026-10-30